Türkiye Avrupa'nın plastik çöplüğüne mi dönüştü? Financial Times'tan çarpıcı analiz

İngiltere merkezli Financial Times (FT), Türkiye'nin sıfır atık politikalarını ve plastik geri dönüşüm sektörünün mevcut durumunu mercek altına aldı. Gazetenin analizinde, atık oluşumunu azaltmayı ve geri dönüşümü artırmayı amaçlayan politikalar ile Türkiye'nin Avrupa'dan yüksek miktarda plastik atık ithal etmesi arasındaki uyumsuzluğa dikkat çekildi.

Haberde, geri dönüşüm altyapısındaki eksiklikler, kayıt dışı atık toplama faaliyetleri ve plastik kirliliğinin çevre üzerindeki etkileri öne çıkarıldı.

AVRUPA'DAN TÜRKİYE'YE YÜZ BİNLERCE TON PLASTİK ATIK

Türkiye, Avrupa ülkelerinden gönderilen plastik atıkların başlıca varış noktalarından biri olmayı sürdürüyor. Daha önce Guardian gazetesinde yayımlanan bir araştırmada, geçen yıl Avrupa Birliği ülkelerinden Türkiye'ye en az 503 bin ton, İngiltere'den ise 139 bin ton plastik atık gönderildiği belirtilmişti.

Financial Times'ın haberinde de Türkiye'nin geçen yıl yaklaşık 510 bin ton plastik atık ithal ettiği aktarıldı. Bu miktarın, yarım litrelik yaklaşık 25 milyar içecek şişesine karşılık geldiği ifade edildi.

Haberde yer verilen verilere göre söz konusu miktar, OECD ülkelerinin plastik atık ihracatının yüzde 70'ini, dünya genelindeki toplam plastik atık ihracatının ise yüzde 36'sını oluşturuyor.

Zengin ülkelerin plastik atıklarını çevre denetimlerinin daha sınırlı olduğu ülkelere göndermesi, çevre örgütleri tarafından "atık sömürgeciliği" olarak nitelendiriliyor.

TÜRKİYE'DE GERİ DÖNÜŞÜM ORANLARI DÜŞÜK

Türkiye'nin plastik atık yönetiminde karşılaştığı temel sorunlardan biri, geri dönüşüm oranlarının sınırlı kalması. Avrupa Birliği tarafından hazırlanan bir değerlendirmede, ülkedeki plastik atıkların yalnızca yüzde 10'unun geri dönüştürülebildiği, geri kalan kısmın ise depolama alanlarına gönderildiği veya çevre açısından sorunlu yöntemlerle yönetildiği belirtilmişti.

Avrupa Çevre Ajansı'nın değerlendirmelerinde Türkiye'nin genel atık geri dönüşüm oranının da yaklaşık yüzde 12 seviyesinde olduğu aktarılıyor.

Uzmanların üzerinde durduğu sorunların başında atıkların kaynağında yeterince ayrıştırılmaması geliyor. Plastik, kağıt ve diğer geri dönüştürülebilir malzemelerin birbirine karışması, yeniden işlenmelerini güçleştiriyor. Bu nedenle önemli miktarda atık depolama alanlarına gönderiliyor veya yakılıyor.

ADANA'DAKİ MİKROPLASTİK KİRLİLİĞİNE DİKKAT ÇEKİLDİ

Financial Times'ın haberinde, ithal plastik atıkların önemli bölümünün işlendiği Adana ve çevresindeki çevre sorunları da gündeme taşındı.

Bölgedeki sulama kanallarında yapılan ölçümlerde yüksek mikroplastik yoğunluğu tespit edildiği aktarıldı. Bazı ölçümlerde mikroplastik konsantrasyonlarının 132 kat daha yüksek olduğu, kanallardan saatte yaklaşık 5,3 milyar mikroplastik parçacığının geçtiği belirtildi.

Bu miktarın, İngiltere'nin başkenti Londra'dan geçen Thames Nehri'ndeki mikroplastik akışının yaklaşık 16 katına ulaştığı ifade edildi.

Greenpeace'in 2021 yılında gerçekleştirdiği araştırmada da İngiltere'den gönderilen plastik atıkların Adana'da açık alanlara bırakıldığı ve yakıldığı yönündeki iddialar gündeme gelmişti.

TÜRKİYE'NİN KENDİ ATIK MİKTARI DA YÜKSEK

Plastik atık ithalatının yanı sıra Türkiye'de üretilen evsel atıkların yönetimi de önemli bir sorun olarak gösteriliyor. Financial Times'ın aktardığı verilere göre belediyeler her yıl yaklaşık 32 milyon ton atık topluyor. Bunun yaklaşık 3 milyon tonunu plastik atıklar oluşturuyor.

Haberde ayrıca, Türkiye'de kayıt dışı çalışan yaklaşık 500 bin atık toplayıcısının mevcut sıfır atık sisteminin büyük ölçüde dışında kaldığına dikkat çekiliyor.

Geri dönüşüm sisteminin daha etkin işlemesi için atıkların kaynağında ayrıştırılması, kayıt dışı toplama faaliyetlerinin sisteme dahil edilmesi ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.

SIFIR ATIK PROJESİNDE 2053 HEDEFİ YÜZDE 70

Türkiye'de 27 Eylül 2017'de başlatılan Sıfır Atık Projesi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayesinde yürütülüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından uygulanan proje; atık miktarını azaltmayı, kaynakları daha verimli kullanmayı ve geri dönüşüm oranlarını yükseltmeyi hedefliyor.

Proje uluslararası alanda da karşılık buldu. Türkiye'nin öncülüğünde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda alınan kararla 30 Mart, Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edildi.

Türkiye'nin gelecek dönem hedefleri arasında geri kazanım oranını 2035 yılına kadar yüzde 60'a, 2053 yılına kadar ise yüzde 70'e çıkarmak bulunuyor.

Financial Times'ın gündeme taşıdığı plastik atık ithalatı, düşük geri dönüşüm oranları ve çevre kirliliğine ilişkin bulgular ise belirlenen hedeflere ulaşmak için mevcut uygulamaların yeterliliği konusunda tartışmaları yeniden alevlendirdi.