Meta'nın çocuk dosyası açıldı: Mark Zuckerberg'i zora sokan belgeler!

ABD’de Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta’ya karşı açılan tarihi çocuk güvenliği davasında duruşmalar başladı. California, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri, şirketi çocukları platformlara bağlamak amacıyla bağımlılık yaratabilecek özellikler tasarlamak, bu özelliklerin zararlarını kamuoyundan gizlemek ve 13 yaşından küçük kullanıcıların verilerini izinsiz toplamakla suçluyor. Oakland’daki federal mahkemede 18 Ağustos’ta başlayan duruşmaların altı ila sekiz hafta sürmesi bekleniyor. Eyaletlerin yaklaşık 200 milyar dolarlık ceza ve tazminat talep edebileceği belirtilirken Meta’nın hesaplamasına göre ihlal sayısına bağlı olarak ortaya çıkabilecek azami yük 1,4 trilyon dolara ulaşabilir.

Ancak davanın kapsamı yalnızca olası para cezasıyla sınırlı değil. Eyaletler, Instagram ve Facebook’un çocuklara yönelik çalışma biçimini değiştirecek kararların da alınmasını talep ediyor.

DAVA 2023 YILINDA AÇILDI

Meta’ya karşı ortak dava Ekim 2023’te açıldı ve federal dosyada 29 eyalet bulunuyor. Oakland’da başlayan ilk büyük duruşmada California, Colorado, Kentucky ve New Jersey’in iddiaları ele alınıyor. Bu dört eyaletin davasından çıkacak sonuç, koalisyonda yer alan diğer 25 eyaletin dosyaları açısından da belirleyici olacak.

Davanın odağında yalnızca Meta’nın çocuklara yönelik içerikleri değil, platformların tasarım özellikleri de bulunuyor. Eyaletler; sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma, beğeni sayıları, bildirimler, görünüş filtreleri ve algoritmik önerilerin çocukları ekran başında tutmak amacıyla kullanıldığını ileri sürüyor.

Davacılar, kullanıcıların platformda geçirdiği süre arttıkça Meta’nın daha fazla reklam geliri elde ettiğine dikkat çekiyor. Bu nedenle eyaletler, çocukların dikkatinin şirketin kazanç modelinin bir parçasına dönüştürüldüğünü savunuyor.

INSTAGRAM'I YAKAN BELGELER

California Başsavcı Yardımcısı Megan O’Neill, jüriye yaptığı açılış konuşmasında Meta’nın çocuk ve ergen beyninin çalışma biçimine ilişkin kapsamlı araştırmalar gerçekleştirdiğini söyledi.

O’Neill’e göre şirket, çocukların ödül arayışını, sosyal onaya karşı hassasiyetini ve henüz tam olarak gelişmemiş dürtü kontrolünü biliyordu. İddiaya göre bu bilgiler, çocukları koruyacak sistemlerin geliştirilmesi yerine platform kullanımını artırmaya yönelik tasarımlarda değerlendirildi.

Eyaletlerin mahkemeye sunmaya hazırlandığı şirket içi belgelerden birinin başlığı da dikkat çekti: "Gençler en iyileri”.

Eyaletlerin mahkemeye sunduğu belgeler arasında Meta’nın Kasım 2018 tarihli ‘Uzun Vadeli Kullanıcı Bağlılığı: En Gençler En İyileridir ve Diğer Bulgular’ başlıklı iç araştırması da bulunuyor.

Bir başka Meta belgesinde ise genç kullanıcılar hakkında, “Gençler, kendilerini nasıl hissettirdiğine rağmen Instagram’a bağlanmış durumda. Instagram bağımlılık yaratıyor ve platformda geçirilen süre ruh sağlığını olumsuz etkiliyor” ifadesinin bulunduğu aktarıldı.

Eyaletler, bu belgelerin Meta’nın Instagram’ın gençler üzerindeki olumsuz etkilerini fark ettiğini ve çocukların platformla kurduğu bağı sistemli şekilde araştırdığını gösterdiğini savunuyor.

Meta ise belgelerde yer alan ifadelerin bağlamından koparıldığını ileri sürüyor. Şirket, söz konusu araştırmaların çocuklara zarar verme amacı taşımadığını, güvenlik sorunlarını anlamak ve bunlara çözüm geliştirmek için yapıldığını savunuyor.

10-12 YAŞ GRUBU HEDEFTE İDDİASI

Savcılık, Meta’nın özellikle 10-12 yaş grubuyla ilgilendiğini ileri sürüyor. Bu yaş grubundaki çocuklar Instagram’ın resmi yaş sınırının altında bulunuyor.

Davacılara göre Meta, genç yaşta kazanılan bir kullanıcının yıllar boyunca platformda kalabileceğini biliyordu. Bu nedenle şirketin çocukları gelecekteki gelir kaynağı olarak değerlendirdiği iddia ediliyor.

Eyaletler ayrıca Meta’nın kullanıcıların yaşını tahmin edebilecek teknolojiye ve büyük miktarda veriye sahip olduğunu, buna rağmen 13 yaşından küçük hesapları etkili biçimde belirlemediğini savunuyor.

ESKİ YÖNETİCİ TANIK KÜRSÜSÜNDE: İFŞA ETTİ

Davacı eyaletlerin ilk önemli tanığı Meta’nın eski mühendislik direktörü Arturo Bejar oldu.

Bejar, 2009 ile 2015 yılları arasında Facebook’ta görev yaptı ve siber zorbalık ile kullanıcı güvenliği alanlarında çalıştı. 2019’da danışman olarak şirkete dönen Bejar, 2021’e kadar Instagram’ın kullanıcı refahı ekibinde görev aldı.

Eski yöneticinin genç yaştaki kızının Instagram’da kadın düşmanı tacizle karşılaşmasının, onun şirkete geri dönmesinde etkili olduğu belirtildi.

Bejar, Instagram’daki çocukların cinsel taciz, zorbalık, istenmeyen çıplak görüntüler, şiddet içerikleri ve kendine zarar vermeyi teşvik eden paylaşımlarla karşılaştığını anlattı. Meta’nın kendi araştırmalarının da sorunun boyutlarını şirket yönetimine gösterdiğini söyledi.

Buna karşın Bejar, yaptığı uyarılara rağmen kalıcı ve etkili adımlar atılmadığını ifade etti.

“SORMA, SÖYLEME POLİTİKASI”

Bejar, Meta’nın 13 yaşından küçük kullanıcılar konusunda “sorma, söyleme” yaklaşımını benimsediğini söyledi.

Bu ifadeyle şirketin çocukların platformlarda bulunduğunu aktif şekilde araştırmaktan kaçındığını anlatan Bejar, Meta’nın yaş tespiti yapabilecek teknik imkanlara sahip olduğunu savundu.

Eski yöneticiye göre Meta, çocuk hesaplarını tespit etmeye başladığında bu kullanıcıları platformdan çıkarmak ve verilerini silmek zorunda kalacaktı. Bu nedenle kullanıcıların yaşını öğrenmemek, şirketin ticari çıkarlarına hizmet ediyordu.

Bejar, Meta’nın temel önceliğinin kullanıcı sayısı ve etkileşim olduğunu, güvenliğin ise ürünler piyasaya çıktıktan sonra gündeme geldiğini anlattı. Reels gibi ürünlerin de güvenlik sonuçları yeterince değerlendirilmeden kullanıma sunulduğunu söyledi.

“GÜVENLİK SONRADAN AKLA GELİYORDU”

Bejar’ın ifadesine göre Meta çalışanlarının başarısı; kullanıcı sayısı, platformda geçirilen süre ve etkileşim üzerinden ölçülüyordu. Çocukların karşılaştığı zararın azaltılması ise benzer ağırlıkta bir başarı kriteri olarak görülmüyordu.

Şirket bünyesinde çok sayıda güvenlik çalışanı bulunmasına rağmen, güvenlik önlemlerinin büyümeyi etkilediği durumlarda geri planda bırakıldığını belirten Bejar, Instagram’ın “Mola Ver” özelliği hakkında da mahkemede konuştu.

Meta, kullanıcılara belirli bir sürenin ardından ara vermelerini hatırlatan bu sistemi gençleri koruyan önlemler arasında gösteriyor. Bejar ise özelliğin varsayılan olarak açık olmamasına dikkat çekti. Sistemin kullanıcı tarafından etkinleştirilmesi gerektiğini belirten eski yönetici, en fazla korunmaya ihtiyaç duyan çocukların bu özelliği kendilerinin açmasının beklenemeyeceğini söyledi.

“SORUMLULUK ZUCKERBERG'DE”

Bejar, Meta’daki güvenlik sorunlarının birkaç çalışanın ihmaliyle açıklanamayacağını, şirket kültürünün büyümeyi güvenliğin önüne koyduğunu savundu.

Bu kültürü değiştirebilecek tek kişinin Meta CEO’su Mark Zuckerberg olduğunu belirten eski yönetici, “Şirket kültürünü Mark yaratmıştı. Çocukların güvenliği ve refahına yönelik özellikleri hayata geçirmeyi neredeyse imkansız hale getiren de bu kültürdü” dedi.

Bejar, Zuckerberg’le onlarca kez görüştüğünü ve çocukların karşılaştığı zararları gösteren bulguların üst yönetime ulaştırıldığını anlattı.

Frances Haugen’ın 2021’de şirket içi belgeleri açıklamasının ardından Zuckerberg, Meta’nın kazancı güvenliğin önüne koyduğu iddiasının doğru olmadığını söylemişti. Bejar ise mahkemede bu açıklamanın gerçeği yansıtmadığını savundu.

META: ARAŞTIRMALAR SORUNLARI ÇÖZMEK İÇİNDİ

Meta’nın avukatı Paul Schmidt, şirketin çocukları platformlara bağımlı hale getirmeye çalıştığı yönündeki suçlamayı reddetti.

Schmidt, Meta’nın gençlerin sosyal medyada karşılaşabileceği riskleri yıllardır araştırdığını, bu çalışmalar kapsamında ebeveyn denetimleri, zaman sınırlamaları, özel hesap ayarları ve içerik kontrolleri geliştirdiğini söyledi.

Savunmaya göre eyaletlerin şirket aleyhine kullandığı araştırmalar ve belgeler, Meta’nın sorunları tespit ederek çözüm üretmeye çalıştığını gösteriyor.

Meta ayrıca sosyal medya kullanımı ile depresyon, kaygı, yeme bozuklukları ve kendine zarar verme davranışları arasında doğrudan bir nedensellik kurulamayacağını savunuyor.

Şirket, 13 yaşından küçük çocukların Instagram ve Facebook kullanmasını yasakladığını ve tespit edilen hesapları kapattığını belirtiyor.

230. MADDE KURTARMAYABİLİR

Davanın başlamasından önce Meta, eyaletlerin iddialarının duruşmaya taşınmadan reddedilmesini talep etti. Yargıç ise eyaletlerin çocuk güvenliği ve içerik denetimi konusunda kamuoyuna yanıltıcı açıklamalar yapıldığı iddiasını mahkemede tartışmaya yetecek delillerle desteklediğine hükmetti.

Meta, kullanıcıların paylaştığı içeriklerden platformları koruyan ABD İletişim Ahlakı Yasası’nın 230. maddesini de savunma olarak öne sürdü. Yargıç ise davanın yalnızca üçüncü kişilerin paylaştığı içeriklerle ilgili olmadığına dikkat çekti.

230. madde, internet platformlarının kullanıcıların paylaştığı içeriklerden kural olarak hukuken sorumlu tutulmasını engelleyen düzenleme.

Eyaletler ise Meta’nın kendi tasarladığı ürün özelliklerini ve kamuoyuna yaptığı açıklamaları hedef alıyor. Bu nedenle şirketin 230. madde arkasına bütünüyle saklanamayacağına karar verildi.

COPPA MESELESİ

Davada Meta’nın Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası’nı ihlal edip etmediği de değerlendiriliyor.

COPPA adıyla bilinen federal yasa, şirketlerin 13 yaşından küçük çocukların kişisel verilerini toplamadan önce ebeveynleri bilgilendirmesini ve doğrulanabilir izin almasını gerektiriyor.

Yargıç, Meta’nın yasa kapsamına giren çocukların ebeveynlerine gerekli bildirimleri yapmadığı sonucuna vardı. Ancak Meta’nın hangi hesapların 13 yaşından küçük çocuklara ait olduğunu bildiği ve COPPA yükümlülüğünün hangi kullanıcılar bakımından doğduğu gibi konular jüriye bırakıldı.

Meta’nın kullanıcıların yaşını bilerek araştırmadığı iddiasının kanıtlanması, şirketin “Çocuk olduklarını bilmiyorduk” savunmasını önemli ölçüde zayıflatabilir.

CEZA 1,4 TRİLYON DOLARA VARABİLİR

Davacı eyaletler, olası cezaların yaklaşık 200 milyar dolara (yaklaşık 9,6 trilyon TL) ulaşabileceğini hesaplıyor. Meta’nın avukatları ise her çocuk, ihlal ve gün için ayrı ceza uygulanması halinde teorik üst sınırın 1,4 trilyon doları (yaklaşık 67,1 trilyon TL) bulabileceğini belirtiyor.

Jürinin bazı konulardaki kararı danışma niteliğinde olacak. Nihai para cezalarını ve Meta’nın platformlarında hangi değişiklikleri yapmak zorunda kalacağını ise yargıç belirleyecek.

Eyaletler; yaş doğrulama sistemlerinin güçlendirilmesini, 13 yaşından küçük hesapların daha etkili biçimde engellenmesini ve bu kullanıcılardan toplanan verilerin silinmesini istiyor.

Sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, bildirimler ve çocuklara yönelik algoritmik önerilerin sınırlandırılması da davada gündeme geliyor.

META'NIN 'BIG TOBACCO' ANI

Dava, ABD medyasında sosyal medya sektörünün ‘Büyük Tütün anı’ (Big Tobacco Moment) olarak tanımlanıyor.

Bu ifade, 1990’larda ABD’nin büyük sigara üreticilerine karşı yürütülen davalara gönderme yapıyor. Tütün şirketleri uzun yıllar boyunca nikotinin bağımlılık etkisini ve sigaranın sağlık zararlarını gözardı etti. Daha sonra ortaya çıkan şirket içi belgeler, yöneticilerin bu riskleri kamuoyuna açıkladıklarından çok daha önce bildiklerini ortaya koydu.

Söz konusu davaların merkezinde yalnızca sigaranın insan sağlığına zarar verip vermediği bulunmuyordu. Şirketlerin zararı bildikleri halde ürünü bağımlılık yaratacak biçimde geliştirmeyi sürdürüp sürdürmedikleri ve özellikle gençleri gelecekteki müşteriler olarak görüp görmedikleri de araştırılıyordu.

Büyük tütün şirketlerinin kamuoyu oluşturma yöntemleri, 2005 yapımı 'Thank You for Smoking' filminde hicvedilmişti. Filmde tütün lobisi, sigaranın zararlarını açıkça reddetmek yerine bilimsel bulguların kesinliği konusunda kuşku üretiyor ve tartışmanın yönünü değiştiriyordu.

Meta davasında da benzer bir tablonun ortaya çıkıp çıkmadığı tartışılıyor. Instagram’ın çocuklarda kaygı, beden memnuniyetsizliği, uyku sorunları ve kendine zarar verme davranışlarıyla ilişkisini tek başına kanıtlamak davanın tamamını oluşturmuyor. Asıl tartışma, Meta’nın elindeki bilgiyi nasıl kullandığı üzerinde yoğunlaşıyor.

Meta aleyhine çıkacak kapsamlı bir karar, teknoloji şirketleri açısından yaş doğrulaması, algoritmik öneriler, veri toplama ve bağımlılık yaratan tasarım özellikleri konusunda yeni bir dönemin kapısını açabilir.