Market Alışverişinde Yeni Dönem! Hal Yasasıyla Raflarda Neler Değişecek?

Türkiye’de tarımsal üretimden market raflarına kadar uzanan ticaret zincirini yeniden düzenlemeyi amaçlayan yeni Hal Yasası için hazırlıklar sürüyor. Ticaret, Tarım, Hazine ve Çalışma bakanlıklarının ortak çalışmasıyla hazırlanan genişletilmiş taslağın Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) gönderildiği, nihai çalışmaların ardından AKP Grup Başkanı Abdullah Güler tarafından kanun teklifi olarak Meclis’e sunulmasının beklendiği bildirildi.

Tarımsal üretimde aracı sayısının azaltılması, kayıt dışılığın önlenmesi, yerli üretimin desteklenmesi ve vergi kayıplarının önüne geçilmesi gibi başlıkları kapsayan düzenlemenin, üreticiden tüketiciye uzanan süreçte değişiklikler getirmesi amaçlanıyor.

ÜRETİCİLER ÜRÜNLERİNİ DOĞRUDAN TÜKETİCİYE ULAŞTIRACAK

Yeni Hal Yasası taslağında öne çıkan hedeflerden biri, tarımsal ürünlerin üreticiden tüketiciye ulaşana kadar geçtiği aşamalardaki aracı sayısını azaltmak. Bu kapsamda yerel üreticilerin kooperatifler aracılığıyla örgütlenmesi ve ürünlerini doğrudan tüketiciye ulaştırması teşvik edilecek.

Türkiye genelinde 8 bin 933 tarımsal amaçlı kooperatif bulunduğu belirtilirken, düzenlemeyle bu sayının kısa vadede iki katına çıkarılması hedefleniyor. Kooperatifleşmenin yaygınlaştırılmasıyla üreticilerin dayanışmasının güçlendirilmesi ve tarladan sofraya uzanan süreçte daha etkin rol üstlenmesi planlanıyor.

Taslak üzerindeki nihai çalışmaların tamamlanmasının ardından kanun teklifinin Meclis’e sunulması bekleniyor. Teklifin TBMM’de kabul edilmesi ve Resmî Gazete’de yayımlanması halinde düzenleme, belirlenen yürürlük hükümleri doğrultusunda uygulanmaya başlayacak.

MARKETLERDE YERLİ SEBZE VE MEYVEYE ÖNCELİK VERİLECEK

Sabah gazetesinden Barış Savaş’ın aktardığı bilgilere göre, yeni düzenlemeyle marketlerde yerli sebze ve meyve satışının artırılması da hedefleniyor. Özellikle muz, sarımsak ve limon gibi ürünlerde bazı dönemlerde yükselen ithalatın etkisini azaltmak amacıyla kota uygulamasının yanı sıra yerli ürün satışını teşvik edecek adımlar üzerinde duruluyor.

Taslağa göre market raflarının büyük bölümünün yerli ürünlere ayrılması planlanıyor. Yerli sebze ve meyve satışına ağırlık veren marketlere vergisel teşvikler sağlanması da öngörülen uygulamalar arasında bulunuyor.

Böylece yerli üreticilerin ürünlerini daha geniş bir pazara ulaştırması, marketlerin yerli ürün tedarikini artırması ve ithal ürünlerin satışına ilişkin dengenin yeniden şekillendirilmesi amaçlanıyor. Ancak raflarda yerli ürünlere ayrılacak kesin oranlar ve kota uygulamasının ayrıntıları, düzenlemenin nihai metniyle netleşecek.

VERGİ KAYIPLARI VE KAYIT DIŞILIKLA MÜCADELE EDİLECEK

Yeni Hal Yasası taslağında tarımsal üretimde yaşanan vergi kayıplarının önlenmesi de önemli bir yer tutuyor. Hazine ve Maliye Bakanlığının bu doğrultuda çeşitli tedbirler üzerinde çalıştığı belirtiliyor.

Çalışma Bakanlığının ise vatandaşların ve tarım çalışanlarının haklarının korunmasına yönelik önlemler hazırladığı ifade ediliyor. Düzenlemeyle tarımsal ticaretin daha şeffaf hale getirilmesi ve üretimden satışa kadar olan aşamaların kayıt altına alınması amaçlanıyor.

Hallerin modernizasyonu ve dijital takip sistemlerinin güçlendirilmesi de taslağın öne çıkan başlıkları arasında yer alıyor. Bu kapsamda toptancı hallerinde görev yapan idari personel ve yöneticilerin veri aktarımı, stok takibi, kalite sınıflandırması ve gıda güvenliği denetimlerindeki sorumluluklarının artırılması planlanıyor.

Dijital takibin güçlendirilmesiyle ürünlerin hareketlerinin daha yakından izlenmesi, kayıt dışı işlemlerin azaltılması ve ticaret sürecindeki denetimlerin etkinleştirilmesi hedefleniyor.

HAKSIZ FİYAT OLUŞUMUNUN ÖNÜNE GEÇİLMESİ HEDEFLENİYOR

Ticaret Bakanı Ömer Bolat da yeni düzenlemenin amaçlarına ilişkin açıklamalarda bulundu. Bolat, üretici birliklerinin teşvik edilmesi, çiftçiden perakendeye uzanan zincirdeki aracı sayısının azaltılması ve tüm sürecin kayıt altına alınmasının hedeflendiğini belirtti.

Hal Kayıt Sistemi’nin etkin kullanılmasının önemine dikkat çeken Bolat, fiyatların üreticiden başlayarak kayıt altına alınmasının haksız fiyat oluşumlarının önlenmesinde kritik rol oynayacağını ifade etti.

Taslağın yasalaşması halinde üreticilerin ürünlerini pazara ulaştırma yöntemlerinden marketlerin yerli ürün tedarikine, hallerdeki denetimlerden kayıt dışılıkla mücadeleye kadar çeşitli alanlarda değişiklikler yapılması bekleniyor.

YENİ HAL YASASI NE ZAMAN YÜRÜRLÜĞE GİRECEK?

Dört bakanlığın ortak çalışmasıyla hazırlanan taslağın, nihai düzenlemelerin tamamlanmasının ardından AKP Grup Başkanı Abdullah Güler tarafından TBMM’ye sunulması bekleniyor. Teklifin yasalaşabilmesi için Meclis’teki yasama sürecinin tamamlanması ve kabul edilen metnin Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor.

Bu süreç tamamlanmadan taslakta yer alan uygulamalar yürürlüğe girmiş olmayacak. Marketlerde yerli ürünlere ayrılacak raf oranları, ithal ürünlere yönelik kotalar ve sağlanacak vergisel teşviklerin ayrıntıları da nihai düzenlemeyle açıklığa kavuşacak.

Yeni Hal Yasası ile üreticinin pazara erişiminin kolaylaştırılması, kooperatifleşmenin yaygınlaştırılması, marketlerde yerli ürün satışının desteklenmesi ve tarımsal ticarette fiyat oluşumunun daha şeffaf hale getirilmesi amaçlanıyor.