Kapadokya'nın yeraltı şehirleri iklim krizine çözüm olabilir! BBC analizi dikkat çekti

BBC, Kapadokya'nın binlerce yıllık yeraltı şehirlerinin iklim değişikliğine karşı geleceğin şehirlerine örnek olabileceğini yazdı. Yaz ve kış aylarında 15-17 derece sıcaklığını koruyan Derinkuyu Yeraltı Şehri, doğal iklimlendirme özelliğiyle bilim insanlarının dikkatini çekiyor. Uzmanlar, yeraltı mimarisinin aşırı sıcaklara karşı enerji tasarruflu bir çözüm sunabileceğini değerlendiriyor.
İngiliz yayın kuruluşu BBC, Türkiye'nin Kapadokya bölgesindeki binlerce yıllık yeraltı şehirlerini mercek altına alarak bu yapıların iklim kriziyle mücadelede örnek oluşturabileceğini yazdı. İklim değişikliğiyle mücadele kapsamında dünyanın gözü Türkiye'de düzenlenen COP31 İklim Zirvesi'ne çevrilirken yayımlanan analizde, geçmişte savaş ve saldırılardan korunmak amacıyla inşa edilen yeraltı yerleşimlerinin gelecekte aşırı sıcaklara karşı önemli bir sığınak olabileceğine dikkat çekildi.
BBC'nin analizinde özellikle Derinkuyu Yeraltı Şehri öne çıkarıldı. Bölge yüzeyinde yazın sıcaklıklar aşırı yükselirken kışın sıfırın altına düşmesine rağmen yeraltındaki sıcaklığın yıl boyunca 15-17 derece civarında kaldığı belirtildi. Geçmişte insanların hayatta kalmak için geliştirdiği bu mimarinin, günümüzde iklim sorunlarına çözüm arayan bilim insanları ve şehir plancıları için yeniden önem kazandığı vurgulandı.
DERİNKUYU YAZ KIŞ 15-17 DERECE SICAKLIĞINI KORUYOR
BBC'ye göre Derinkuyu Yeraltı Şehri'nin en dikkat çekici özelliklerinden biri, yıl boyunca doğal sıcaklık dengesini koruması. Yeryüzünde kar fırtınaları yaşandığında ya da temmuz ayında sıcak hava dalgaları etkili olduğunda bile yeraltındaki tünellerde sıcaklık yaklaşık 15-17 derece arasında seyrediyor.
Bu doğal iklimlendirme özelliği, yeraltı yapılarının yoğun enerji tüketen ısıtma ve soğutma sistemlerine duyulan ihtiyacı azaltabileceğine işaret ediyor. Tarih boyunca özellikle 7. ve 11. yüzyıllar arasında bölgeye düzenlenen saldırılardan korunmak amacıyla kullanılan yeraltı yerleşimleri, bugün iklim değişikliğine uyum açısından yeniden değerlendiriliyor.
Araştırmacılar, Derinkuyu'nun sunduğu doğal sıcaklık avantajının modern şehirlerde nasıl uygulanabileceğini inceliyor.
20 BİN KİŞİYİ BARINDIRABİLECEK KAPASİTEYE SAHİP
Derinkuyu, yalnızca sıcaklık dengesiyle değil, büyüklüğü ve mühendislik özellikleriyle de dikkat çekiyor. BBC'nin aktardığı bilgilere göre 1963 yılında evinde tadilat yapan bir kişinin duvarı yıkmasıyla tesadüfen keşfedilen yeraltı şehri, kilometrelerce uzanan tünellerden oluşuyor.
Bazı araştırmalarda 85 metre derinliğe kadar ulaştığı ve 18 kata kadar uzandığı belirtilen Derinkuyu'nun yaklaşık 20 bin kişiyi barındırabilecek kapasitede olduğu ifade ediliyor. Yeraltı şehrinde uzun süre yaşamı mümkün kılan su kuyuları ve havalandırma bacaları da bulunuyor. BBC'nin haberine göre yapıda yaklaşık 53 su kuyusu ve havalandırma bacası yer alıyor.
İSTANBUL'DA SICAKLARA BAĞLI ÖLÜMLER 10 KAT ARTABİLİR
BBC'nin analizinde Türkiye'nin iklim değişikliğinin etkilerini giderek daha fazla hissettiğine de dikkat çekildi. Bazı tahminlere göre Türkiye'de ortalama sıcaklıklar, sanayi öncesi döneme kıyasla 2,1 derece yükseldi. Sıcaklıklardaki artışın daha şiddetli sıcak hava dalgalarına, kuraklıklara ve yağış düzeninde değişikliklere yol açtığı belirtildi.
Haberde aktarılan bir modelleme çalışması ise İstanbul için dikkat çekici bir öngörü içeriyor. Buna göre aşırı sıcaklara bağlı ölümler, yüzyılın sonuna kadar 10 katına çıkabilir. Bu tahmin, şehirlerin iklim değişikliğine karşı nasıl hazırlanması gerektiği sorusunu yeniden gündeme taşıyor.
TÜRK ARAŞTIRMACI ALİ YAMAÇ: MAĞARALAR YAZIN SERİN, KIŞIN SICAK
BBC'ye konuşan Obruk Mağara Araştırma Grubu kurucularından Ali Yamaç, yaklaşık 15 yıldır Kapadokya'daki mağaraları ve yeraltı yapılarını araştırdığını anlattı. Doğal ya da insan eliyle oluşturulmuş mağaraların, yıl boyunca yüzeydeki ortalama sıcaklığa yakın bir iç ortam sağladığını belirten Yamaç, bunun yazın serinlik, kışın ise sıcaklık avantajı sunduğunu söyledi.
Yamaç, yaz aylarında gerçekleştirdikleri zorlu bir araştırma gezisi sırasında sıcaktan korunabilecekleri bir mağara bulmak için ekibiyle birlikte dua ettiğini de aktardı.
Mağaraların doğal sıcaklık dengesinin iklim krizine uyum açısından önemli fırsatlar sunduğunu vurgulayan Yamaç, kaya içine oyulmuş bir evde yaşamayı, her odasında klima çalıştırılması gereken bir konuta tercih edeceğini ifade etti.
AVRUPA'DA YERALTI ŞEHİRCİLİĞİNE İLGİ ARTIYOR
Kapadokya'nın tarihi mimarisi, Avrupa'daki modern şehir planlama çalışmalarına da örnek gösteriliyor. BBC'ye konuşan İtalya Çevre Koruma ve Araştırma Enstitüsü (ISPRA) araştırmacısı Francesco La Vigna, şehirlerin sürekli olarak yer üstünde büyümesine alışıldığını ancak yeraltının da önemli bir kentsel kaynak olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
La Vigna ve çalışma arkadaşları, Roma'nın altındaki tarihi ve doğal boşlukları haritalandırarak iklim sığınağı olarak kullanılabilecek alanları belirlemeye çalışıyor. Bu kapsamda Roma'da taş ocakları, tarihi mezarlıklar, su tünelleri ve diğer yeraltı yapılarından oluşan 7 binden fazla alan kayıt altına alındı.
Yaklaşık 350 kilometrekarelik bölgede yürütülen araştırmaların, yeraltı alanlarının şehir planlamasına dahil edilmesi için önemli bir veri tabanı oluşturduğu belirtiliyor.
HELSİNKİ'DE 200 KİLOMETRELİK YERALTI ALANI BULUNUYOR
BBC, Finlandiya'nın başkenti Helsinki'yi yeraltı şehircilik anlayışının öne çıkan örneklerinden biri olarak gösterdi. Kentte yaklaşık 200 kilometre boyunca uzanan yeraltı alanlarında oyun parkları, yüzme havuzları, sanat mekânları, müzeler ve ibadethaneler bulunuyor.
Başlangıçta savaş ve güvenlik tehditlerine karşı geliştirilen bu yapılar, bugün günlük yaşamın bir parçası haline gelmiş durumda. Avustralya'nın Coober Pedy kasabasında da halk, aşırı sıcaklardan korunmak ve enerji giderlerini azaltmak amacıyla kaya içine oyulmuş evlerde yaşıyor.
BBC'ye göre bu örnekler, yeraltı mimarisinin yalnızca geçmişte kullanılan savunma yapılarından ibaret olmadığını, gelecekte iklim değişikliğine uyum çözümlerinden biri olabileceğini ortaya koyuyor.
DEPREM VE HAVALANDIRMA RİSKLERİ GÖZ ARDI EDİLMEMELİ
Uzmanlar, mevcut yeraltı yapılarının doğrudan yaşam alanlarına dönüştürülmesinin çeşitli riskler barındırdığı konusunda uyarıyor. Kaya yapılarında çökme tehlikesi ve yetersiz havalandırma, öne çıkan sorunlar arasında yer alıyor.
Kapadokya'nın jeolojik özelliklerine dikkat çeken araştırmacılar, bölgedeki tarihi mağaraların zaman içinde aşınmayı sürdürdüğünü belirtiyor. Türkiye'nin deprem riski taşıyan bir ülke olması da yeraltı yerleşimlerinin güvenliğinin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesini gerektiriyor.
Araştırmacılara göre yeraltı alanlarının kamusal sığınak olarak kullanılabilmesi için öncelikle jeolojik ve yapısal güvenlik incelemelerinden geçirilmesi, ayrıca yeterli havalandırma koşullarının sağlanması gerekiyor.
KAPADOKYA MAĞARALARI BUGÜN DE DEPO OLARAK KULLANILIYOR
Kapadokya'daki tarihi mağaralar, günümüzde de ekonomik amaçlarla kullanılmaya devam ediyor. BBC'nin haberine göre bölgedeki çok sayıda mağara, patates ve limon gibi tarım ürünlerinin depolanmasında değerlendiriliyor.
Ali Yamaç'ın verdiği bilgilere göre yaklaşık 3 bin kişinin yaşadığı Ortahisar'da, milyonlarca kasa narenciyenin saklanabildiği yaklaşık bin mağara depo olarak kiralanıyor.
Yeraltının doğal sıcaklık dengesinden yararlanılması, tarım ürünlerinin korunmasına yardımcı olurken enerji tüketiminin azaltılmasına da katkı sağlıyor. Kapadokya'daki bu uygulama, binlerce yıllık yeraltı mimarisinin günümüzde de işlevini koruduğunu gösteriyor.
"Kapadokya'nın yeraltı şehirleri iklim krizine çözüm olabilir! BBC analizi dikkat çekti" haberi, 16 Kasım 2026 tarihinde yazılmıştır. 16 Kasım 2026 tarihinde de güncellenmiştir.

YORUM YAZ
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.