Gizli deneyler, büyük projeler: Güneş’i karartma planı genişliyor

Küresel ısınmanın etkileri her geçen yıl daha da şiddetlenirken, bilim dünyası radikal çözüm arayışlarını sürdürüyor. Son dönemde yeniden alevlenen tartışmalı bir fikir, Güneş ışınlarını yansıtarak Dünya’nın ısısını düşürmeyi hedefliyor. "Güneş jeomühendisliği" (solar geoengineering) adı verilen bu yöntem, sera gazları nedeniyle artan sıcaklığı azaltmak için Dünya’ya ulaşan Güneş ışığını sınırlandırmayı amaçlıyor.

Bu teknik, teorik olarak küresel ısınmayı yavaşlatabilir. Ancak yöntemin uygulanabilirliği ve olası yan etkileri konusunda bilim dünyası ikiye bölünmüş durumda.

ATMOSFERE PARTİKÜL SALMA YÖNTEMİ EN ÇOK TARTIŞILANI

En çok konuşulan yöntem, atmosferin stratosfer katmanına özel partiküller ve gazlar püskürterek Güneş ışınlarının bir kısmını uzaya geri yansıtmak. Bu işlem için en çok öne çıkan madde ise kükürt dioksit. Volkanik patlamalarda doğal olarak oluşan bu gazın soğutucu etkisi olduğu biliniyor. Ancak uzmanlar, insan eliyle atmosfere salınacak kükürt dioksitin çevre ve insan sağlığı açısından ciddi riskler taşıyabileceği konusunda uyarıyor.

Bu nedenle kükürt dioksite alternatif maddeler üzerinde de çalışmalar sürüyor. Ancak henüz geniş çevrelerce kabul görmüş, güvenli bir çözüm bulunabilmiş değil.

SESSİZCE YÜRÜTÜLEN DENEMELER TEPKİ ÇEKİYOR

Geçtiğimiz yıl, Washington Üniversitesi'nden bir ekip, Kaliforniya’nın Alameda kentinde kamuoyuna bilgi vermeden "bulut parlaklığı" adlı bir deney gerçekleştirdi. Deney kapsamında bulutlara küçük parçacıklar enjekte edilerek güneş ışığının daha fazla yansıtılması hedeflendi. Ancak deneyin yerel yöneticilerden gizlenmesi kamuoyunda öfkeye neden oldu ve proje hızla durduruldu.

Politico’nun ulaştığı belgelere göre, bu küçük ölçekli çalışma aslında daha büyük bir jeomühendislik projesinin ilk adımıydı. Planlanan deneyin, Kuzey Amerika, Şili veya Afrika açıklarında Porto Riko büyüklüğünde bir alanı kapsaması hedefleniyordu. Projede yer alan özel şirket SilverLining ve kar amacı gütmeyen kuruluş SRI International, yerel topluluklarla yeterince iletişime geçmemekle eleştirildi.

SİYASİ VE TOPLUMSAL TARTIŞMALAR BÜYÜYOR

Güneş’i karartma fikri sadece bilim dünyasını değil, siyasi arenayı da bölmüş durumda. ABD’li aşırı sağcı politikacı Marjorie Taylor Greene, bu tür teknolojileri Teksas’taki sel felaketiyle ilişkilendirmiş ve "hava modifikasyonu"na karşı yasa tasarısı sunmuştu.

Bilim insanlarının büyük bir kısmı ise bu yöntemin geçici bir çözüm olabileceğini ve asıl yapılması gerekenin fosil yakıt kullanımını azaltmak olduğunu savunuyor. Ayrıca, bu tür küresel müdahalelerin çevresel zincir reaksiyonlara neden olabileceği ve öngörülemeyen zararlar yaratabileceği belirtiliyor.

DÜNYA GENELİNDE BENZER PROJELER ARTIYOR

Washington Üniversitesi'nin deneyleri belirsizliğini korurken, benzer girişimler başka ülkelerde de görülüyor. İngiltere'nin Gelişmiş Araştırma ve İcat Ajansı (ARIA), bu yıl toplam 60 milyon dolarlık fonla beş küçük çaplı iklim müdahale projesine yatırım yapacağını duyurdu. Projeler arasında deniz bulutlarını parlatma, stratosfere partikül gönderme ve Kuzey Kutbu’nu yeniden dondurma gibi uygulamalar bulunuyor.

Ancak tüm bu çalışmaların ortak problemi aynı: Henüz hiçbiri uzun vadeli güvenlik ve etik değerlendirmelerden geçebilmiş değil.