Genç Yaşta Saç Beyazlaması: Nedenleri, Genetik Faktörler ve Beslenmenin Rolü

Kanada’da yaşayan 28 yaşındaki Ashley Sukru, 14 yaşındayken lisedeki bir arkadaşının uyarısıyla saçındaki ilk beyaz telleri fark etti. Bu an, sonraki yıllarda genç kadının kendi görünüşüne bakışını derinden etkiledi.

Ashley, "İlk tepkim, 'Hayır, saçım beyazlayamaz çünkü daha 14 yaşındayım' oldu. Öğle arasında eve gidip saçımı incelediğimi ve daha fazla beyaz tel görünce utandığımı hatırlıyorum" dedi. Saçını boyamak için ailesinden izin isteyen Ashley, "İnsanların arasına karışmak istediğinizde beyaz saç buna uygun görünmüyor. Bu yüzden gizlemeye çalışıyordum" ifadelerini kullandı.

GENETIK BELIRLEYICI FAKTÖR: ERKEN BEYAZLAMA YAŞLARI

Uzmanlara göre, saçların ne zaman beyazlayacağını belirleyen en temel faktör genetiktir. Ashley’nin durumunda da bu faktör belirleyici oldu: Annesinin saçları 14 yaşında, anneannesinin ise 17 yaşındayken beyazlamaya başlamıştı. Doktorlar, 20'li yaşlarının başında ve 30'lu yaşlarında saçları beyazlayan genç sayısının giderek arttığını belirtiyor.

Erken beyazlama eşikleri ırklara göre farklılık gösteriyor:

Kafkas Irkı (Avrupa ve Batı Asya): Normal eşik 35 yaş. 20 yaşından önceki beyazlama "erken" kabul ediliyor.
Asya ve Afrikalılar: Ortalama 10 yıl sonra saç beyazlıyor. Asyalılarda 25, Afrikalılarda 30 yaşından önceki beyazlama erken olarak değerlendiriliyor.

İngiltere'den doktor Sermed Mezher, "Bu eşikler yardımıyla ne zaman diğer faktörlere bakmamız gerektiğini ya da ne zaman normal yaşlanma olarak değerlendirmemiz gerektiğini anlıyoruz" dedi.

SAÇ NEDEN BEYAZLAR? MELANOSITLERIN FONKSIYONUNU YITIRMESI

Saç rengini belirleyen hücreler melanosit olarak adlandırılır. Yeni saç telleri derideki foliküllerden çıkar ve bu foliküllerde pigment üreten melanosit hücreleri bulunur. Melanositler iki tip melanin pigmenti (ömelanin: siyah; feomelanin: sarı ve kızıl) üretir. New York Üniversitesi'nden (NYU) bir ekibin çalışmasına göre, melanositler yaşlanma sırasında görevlerini yapmayı bırakarak pigment üretemez hale geliyor. Pigment üretilemediği durumda, sürekli uzayan ve yenilenen saç telleri beyazlamaya başlıyor.

ERKEN BEYAZLAMADA YETERSIZ BESLENME VE STRESIN ROLÜ

ABD ve Brezilya'dan bilim insanları, deri ve saç rengini belirleyen kök hücrelerin yoğun stres altında hasar görebildiğini belirledi. Bunun yanı sıra, erken beyazlamanın dengesiz ya da yetersiz beslenmeyle de ilişkili olabileceği düşünülüyor.

Erken beyazlamayı tetikleyebilecek etkenler arasında D ve B12 vitaminlerinin, bakır, demir, çinko ve folik asidin düşük olması yer alıyor. Özellikle B12 vitamini (Kobalamin) seviyesinin önemli bir rol oynadığı düşünülüyor, çünkü B12, saç foliküllerine oksijen taşıyan sağlıklı alyuvarların üretilmesinde kritik öneme sahiptir. Dr. Mezher, "Eğer bütünüyle vegan beslenen birisinden bahsediyorsak ve dengeli beslenme için destekleyici ürünler kullanmıyorsa, şüpheleneceğim ilk faktör B12 düzeyi olur" dedi.

BAKIR VE AĞIR METALLER UYARISI

Bakır da melanin üretimine destek olan tirozinaz enzimini aktive ederek saç pigmentasyonunda rol oynar. Uzmanlar, çinko ve C vitamininin olması gerekenden fazla alınması durumunda bakır emilimini engelleyebileceği uyarısında bulunuyor. Beslenme uzmanı Maria Marlowe, özellikle Covid pandemisi sonrası bağışıklığı güçlendirmek için fazla çinko alımının bakır yetersizliğine neden olabileceğini, bu nedenle çinko takviyesinin bakırla birlikte alınmasının yararlı olabileceğini belirtti.

Doktorlar, mineral eksikliklerinden kaynaklanan erken beyazlamaya, başka bulguların eşlik edeceğini söylüyor: "Söz konusu bakır eksikliğiyse, kilo alımı, saçların cılızlaşması ve ciltte kızarıklıklar da görülebilir. Yorgunluk hissi, bitkinlik ve soğuğa toleransın düşük olması, gene bulgular arasında."

Minerallerin emilimini engelleyen bir diğer faktör ise ağır metallerdir. Sanayileşmenin etkisiyle ağır metallere daha çok maruz kalmanın erken beyazlamada rol oynayabileceği belirtildi.

BEYAZLAMA GERI DÖNDÜRÜLEBILIR MI?

Columbia Üniversitesi'nin bir çalışmasına göre, stresin azalması halinde yeni çıkan saç tellerinin doğal rengine yeniden kavuşması mümkün. Doktorlar, mineral eksikliklerinden kaynaklanan beyazlamada da bu durumun geçerli olabileceğini belirtiyor.

Dr. Mezher, "Eğer genetik faktörden kaynaklıysa, büyük çoğunluk için bu geri döndürülemez" dedi. Ancak mineral eksikliğinin giderilmesi durumunda: "Eğer B12'nin eksik olduğunu tespit eder ve bunu tamamlarsak, saçtaki pigmentler kesinlikle geri döndürülebilir. Aynısı bakır, D vitamini ve tiroid için de geçerli" açıklamasını yaptı.

Beslenme uzmanı Maria Marlowe, kan testlerinde bakır, demir ve iyot eksikliği ile kurşun ve kadmiyum fazlalığı tespit edildiğini, beslenme düzenini değiştirdikten sonra yeni saç tellerinin koyulaştığını ve beyazlamada yavaşlama tespit ettiğini belirtti. Meyve ve sebzelerdeki antioksidanların, oksidatif stresi azaltarak erken beyazlamayı yavaşlatabileceği de ifade edildi. Sigara içmek, psikolojik stres, fazla alkol tüketimi ve kirliliğin fazla olduğu bölgelerde yaşamak ise oksidatif stresi artırıyor.

2020 yılında 23 yaşındayken saçını boyamayı bırakan Ashley Sukru, kendi durumunun genetik olduğunu ve diyetin etkisi olmadığını düşündüğünü, ancak bakış açısının değiştiğini söyledi. Gümüş saçlarının artık kimliğinin bir parçası olduğunu belirten Ashley, sosyal medyada beyaz saçları kabul etme konusunda diğer kadınlara ilham olmayı hedefliyor.