ESA, Proba-3 göreviyle uzayda ilk yapay güneş tutulmasını başarıyla gerçekleştirdi

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), Proba-3 misyonu kapsamında iki uzay aracını kullanarak uzayda yapay tam güneş tutulması yapmayı başardı. İlk kez gerçekleştirilen bu deney, Güneş’in korona tabakasının detaylı incelenmesine olanak sağladı ve astronomi dünyasında büyük heyecan yarattı.

Dünya üzerinde tam güneş tutulmaları ortalama 18 yılda sadece 14 kez gözlemlenebiliyor ve belirli bir noktada gerçekleşmesi ise 366 yıl gibi uzun bir süreyi buluyor. ESA, bu nadir olayı daha sık tekrarlamak amacıyla fırlattığı Proba-3 uydularıyla yapay tutulma gerçekleştirmeyi hedefledi.

5 Aralık 2024’te Hindistan’ın Satish Dhawan Uzay Merkezi’nden PSLV-XL roketiyle uzaya gönderilen Proba-3 görevi, iki uyduyu birbirinden birkaç metre mesafede konumlandırarak Güneş’in ışığını engelledi. Bu sayede bir uydu Güneş’i tamamen kapatırken, diğeri teleskop aracılığıyla korona katmanını gözlemledi.

Güneş’in dış atmosferi olan korona, yaklaşık 1,1 milyon derece sıcaklıkla yıldızın yüzeyinden katbekat daha sıcak ve halen tam olarak anlaşılamamış gizemli bir yapıya sahip. Koronanın bu aşırı sıcaklığı, Dünya’yı etkileyen Güneş rüzgarlarının kaynağı olarak büyük önem taşıyor.

Belçika’da düzenlenen Güneş Tutulması Konferansı’nda konuşan Proba-3 baş araştırmacısı Andrei Zhukov, koronanının sadece etkileyici bir manzara değil, aynı zamanda uzaydaki hava olaylarının temel kaynağı olduğunu belirtti. Güneş rüzgarları, Dünya’daki enerji sistemlerini ve iletişimi etkileyebilen radyoaktif parçacıklar yayıyor ve astronotlar ile yörüngedeki uydular için risk oluşturuyor.

Koronanının gözlemlenmesi zor çünkü Güneş diski koronadan milyonlarca kat daha parlak. Bu nedenle sadece tam tutulma sırasında korona incelenebiliyor. Zhukov, "Son tam güneş tutulması Belçika’da 1406 yılında gerçekleşti, bir sonraki ise ancak 2090’da olacak" diyerek yapay tutulmanın önemine dikkat çekti.

Mart ayında gerçekleştirilen yapay tutulmada, Proba-3’teki Occulter uydusu Güneş’i kapatırken Coronagraph uydusu da gelişmiş optik aletlerle korona görüntülerini kaydetti. Görev yöneticisi Damien Galano, "İlk denemede böyle başarılı görüntüler almak beni çok heyecanlandırdı, bu sadece başlangıç" diye konuştu.

ESA’nın Proba-3 misyonu, Güneş’in sırlarını çözme yolunda büyük bir adım olarak değerlendiriliyor ve çalışmalar devam ediyor.