Elden maaş devri kapanıyor mu? SGK’dan büyük denetim atağı

SGK verilerine göre Türkiye genelinde 2 milyon 248 bin 858 işletme faaliyet gösteriyor. Bunların 2 milyon 209 bini özel sektör, 39 bini kamu işletmesi konumunda. Toplam 18 milyon 633 bin 416 kişi istihdam edilirken, bunun 16 milyon 974 bini zorunlu sigortalı olarak kayıtlarda yer alıyor.

Ülkedeki işletmelerin yalnızca %12,5’i 10 ve üzeri işçi çalıştırıyor. Bu durum, Türkiye ekonomisinin büyük ölçüde mikro ve küçük ölçekli işletmelerden oluştuğunu ortaya koyuyor.

"ASGARİ ÜCRET ARTIK TABAN DEĞİL, ORTALAMA"

SGK uzmanı Özgür Erdursun’a göre, Türkiye’de asgari ücret artık yalnızca en düşük maaş değil, neredeyse ortalama gelir düzeyine dönüştü.
2024 yılı itibarıyla brüt asgari ücret 26.005 TL iken, SGK’ya bildirilen ortalama brüt maaş 47.676 TL. Yani ortalama ücret, asgari ücretin yalnızca 1,83 katı.

Bu farkın daralması, birçok işletmenin gerçekte daha yüksek maaş verse bile SGK’ya asgari ücret üzerinden bildirim yapmasından kaynaklanıyor. Maaşın bir kısmı bordrodan, geri kalanı ise elden ödeniyor.

MÜFETTİŞLER SAHADA: GERÇEK ÜCRETLER TESPİT EDİLECEK

SGK, yeni denetimlerde meslek kodları ile beyan edilen maaşları karşılaştırarak tutarsızlıkları tespit ediyor.
Örneğin "usta terzi" veya "tecrübeli aşçı" gibi nitelikli mesleklerde asgari ücret bildirimi yapılması, kurum tarafından "riskli durum" olarak değerlendiriliyor.

Müfettişler, çalışanlara doğrudan şu soruyu yöneltiyor:
"Gerçekte ne kadar maaş alıyorsunuz?"
Eğer çalışan, "Asgari ücret bildiriliyor ama daha fazla maaş alıyorum" derse, bu ifade eksik prim bildirimi için yeterli sayılıyor.

EKSİK PRİMİN FATURASI AĞIR OLACAK

Yargıtay kararlarına göre, işverenin çalışanın gerçek maaşını SGK’ya eksik bildirmesi durumunda ciddi yaptırımlar uygulanıyor:

• Eksik bildirilen primler 5 yıla kadar geriye dönük olarak tahsil ediliyor,

• Gecikme faizi ve idari para cezaları uygulanıyor,

• İşveren prim teşviklerinden yararlanamıyor,

• Çalışanlar fark prim ve tazminat haklarını talep edebiliyor.

İŞVERENLERE UYARI: "DENETİM SIRASI SİZE GELEBİLİR"

Uzman Özgür Erdursun, işverenleri cezai yaptırımlarla karşılaşmamaları için uyarıyor:

• Gerçek ücretleri SGK’ya bildirin.

• Elden ödeme yapmayın, bordro dışı ücret yasa dışıdır.

• Meslek kodlarını doğru girin, aksi halde sistem sizi riskli gösterir.

• Kayıtları banka ve bordro verileriyle uyumlu hale getirin.

• Denetim gelmeden iç kontrol yapın.

SGK’NIN HEDEFİ: KAYIT DIŞILIĞA SON

SGK’nın başlattığı bu denetim süreci, uzun süredir süregelen "herkes asgari ücretli" dönemine son vermeyi amaçlıyor. Kurum, gerçek ücret düzeyini ortaya koyarak hem kayıt dışılığı azaltmayı hem de sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğini güçlendirmeyi hedefliyor.