Ekonomistlerden Netanyahu'ya Uyarı: Gazze Savaşı İsrail Ekonomisini Yapısal Çöküşe Götürüyor

Tel Aviv Üniversitesi Ekonomi Profesörü Eran Yashiv, The Financial Times için kaleme aldığı köşe yazısında, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Gazze savaşına yönelik kararlarının ülkenin ekonomisinde "yapısal çöküşe" neden olduğunu ileri sürdü. Yashiv, yazısını Nobel ödüllü ekonomist Daron Acemoğlu’nun da yer aldığı bir grup akademisyenin Netanyahu’nun savaş politikalarının maliyetine dair açık mektubuna dayandırdı.

NETANYAHU'NUN POLITIKALARININ GERÇEK MALIYETI

Uluslararası alanda artan diplomatik tepkilere dikkat çeken Yashiv, İsrail’in demokratik gerilemesinin ekonomik bedelinin belirginleştiğini vurguladı:

"İngiltere, Fransa, Kanada ve Avustralya Filistin devletini tanıdıkça, AB yaptırımları düşünürken ve Almanya silah ambargosu uygularken, İsrail'in demokratik gerilemesinin gerçek maliyeti netleşiyor. Netanyahu'nun yönetimi, İsrail ekonomisinin yapısal çöküşüne neden oluyor."

Yashiv, Netanyahu için sürekli savaşın bir avantajı olduğunu savundu: "Bu, kendisine karşı çıkan çoğunluğa rağmen iktidarda kalmasını ve devam eden yolsuzluk davalarında yargılanmaktan kaçınmasını sağlıyor."

NOBEL ÖDÜLLÜ EKONOMISTLER UYARMIŞTI

Yashiv, aralarında Nobel ödüllü Profesör Daron Acemoğlu’nun da bulunduğu dünyanın önde gelen 25 akademisyenin ve 84 önde gelen İsrailli ekonomistin defalarca dile getirdiği ekonomik risklerin artık gerçeğe dönüştüğü konusunda uyardı. Bu ekonomistlerin 25 Ağustos’ta yayımladığı açık mektupta, İsrail'i bekleyen ekonomik gerileme şöyle öngörülmüştü:

"Kitlesel açlık ve insan hakları ihlallerine dair kanıtların artmasıyla, Avrupa hükümetleri hedefli yaptırımlar uygulayarak bilim, ticaret ve istihdama ciddi zarar verebilir. Bunun ilk işaretleri şimdiden görülmeye başlandı. Derecelendirme kuruluşları, İsrail'in devlet borcunu düşürmeye devam edecek ve devletin devasa yeniden inşa ve savunma harcamalarıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde borçlanma maliyetlerini artıracaktır. Nitelikli profesyonellerin göçü artacak ve GSYİH'nın yaklaşık yüzde 20'sini ve gelir vergisi gelirlerinin üçte birini oluşturan yüksek teknoloji sektörü, İsrail'in başlıca büyüme motorunu elinden alarak göçünü hızlandıracaktır."

EKONOMIK VERILER VE ÇÖKÜŞ RISKI

Yashiv, İsrail ekonomisindeki somut gerilemeyi sayısal verilerle destekledi. Resmi verilere göre, iş sektörünün reel GSYİH'si 2022'deki %7,4'lük büyümenin ardından, 2023 ve 2024’te toplamda sadece %0,2 arttı. Reel toplam yatırımlar bu iki yılda %17 azalırken, kişi başına GSYİH ise %1’in üzerinde düştü. Ayrıca, 2023 başından bu yana çoğu genç ve vasıflı 170 bin kişinin ülkeyi terk ettiği ve 60 binden azının geri döndüğü belirtildi.

Yashiv, Avrupa'nın İsrail'in ana ticaret ortağı olduğu (%45 ithalat, %38 ihracat) düşünüldüğünde, Avrupa'dan gelecek yaptırımların dış ticarete ağır bir darbe indireceğini ifade etti. Bu durumun kaçınılmaz olarak vergileri artıracağını, kamu hizmetlerinde kesintilere ve gelir eşitsizliğinin artmasına yol açacağını öngördü.

Ekonomik ve sosyal sorunların birleşimiyle ilgili olarak Yashiv, şu çarpıcı tespiti yaptı:

"İsrail, gelişen, insan sermayesine dayalı bir ekonomiden, askeri yükü azalmazsa gelişmiş ekonomiler grubundan düşme riski taşıyan bir ekonomiye dönüşme sürecindedir."

Yazısının sonunda ABD'nin rolüne dikkat çeken Yashiv, Başkan Trump'ın, mevcut hükümeti devirebilecek ve ekonomik düşüşü durduracak seçimlere yol açabilecek baskı gücüne sahip olduğunu belirtti. Yashiv, Suudi Arabistan ile normalleşme gibi bölgesel bir anlaşmanın siyasi ve ekonomik dinamikleri değiştirebileceğini, aksi takdirde İsrail ekonomisinin daha da gerilemesinin kaçınılmaz olduğunu savundu.