Fon krizinin faturası büyüyor: TCMB’nin net döviz pozisyonunda sert düşüş

Türkiye’de yatırım fonu piyasasında 17 Eylül’de başlayan krizin finansal piyasalara etkileri tartışılmaya devam ediyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) döviz rezervleri ve net döviz pozisyonundaki değişim, ekim ayının son günlerinde yeniden gündeme geldi.

Piyasa verilerine dayalı hesaplamalar, swap işlemleri ve Hazineye ait dövizler hariç tutulduğunda TCMB’nin net döviz pozisyonunda belirgin bir gerilemeye işaret ediyor. OYAK Yatırım’ın 27 Ekim tarihli bülteninde yer alan verilere göre söz konusu gösterge, 19-23 Ekim döneminde yaklaşık 6,7 milyar dolar azaldı.

Son üç işlem gününde yaklaşık 7 milyar dolarlık döviz satışı yapıldığı yönündeki tahminler de gündeme gelirken, TCMB’nin bu dönemde gerçekleştirdiği kesin döviz satış tutarı resmî olarak açıklanmış değil. Net döviz pozisyonundaki düşüşün tamamını doğrudan döviz satışına bağlamak da mümkün değil.

OYAK YATIRIM HESAPLADI: NET DÖVİZ POZİSYONUNDA SERT GERİLEME

OYAK Yatırım’ın 27 Ekim tarihli günlük bülteninde yer alan hesaplamalara göre TCMB’nin swap ve Hazine dövizi hariç net döviz pozisyonu, 23 Ekim’de bir önceki güne kıyasla 4 milyar dolar azalarak 25,68 milyar dolara geriledi.

Kuruluşun hesaplamasında bu gösterge 19 Ekim’de 32,37 milyar dolar seviyesindeydi. Böylece 19-23 Ekim arasında yaklaşık 6,7 milyar dolarlık düşüş kaydedildi.

Güncel piyasa hesaplamalarında net döviz pozisyonunun 23 milyar dolar seviyesine kadar gerilediği de belirtiliyor. Ancak bu rakamlar piyasa hesaplamalarına dayanıyor; TCMB’nin söz konusu dönemde sattığı dövizin kesin tutarını gösteren resmî bir açıklama bulunmuyor.

FON KRİZİNİN İLK GÜNLERİNDE DE DÖVİZ SATIŞI GÜNDEME GELMİŞTİ

17 Eylül’de Borsa İstanbul’da fon kaynaklı sert satışların yaşandığı dönemde de TCMB’nin döviz işlemleri gündeme gelmişti. Bankacıların öncü bilanço verilerine dayandırılan hesaplamalarda, o gün yaklaşık 5-5,2 milyar dolarlık döviz satışı yapıldığı öne sürülmüştü.

Reuters’ın aktardığı hesaplamalara göre piyasalardaki satış baskısını sınırlamaya yönelik işlemler, Merkez Bankasının döviz varlıklarında azalmaya yol açmıştı.

Aynı süreçte Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), bazı portföy yönetim şirketlerine ait yatırım fonlarının tasfiyesine karar verirken TCMB de finansal sistemdeki likidite baskısını hafifletmek amacıyla çeşitli önlemler açıklamıştı.

BRÜT REZERVLER EYLÜL BAŞINDAN BU YANA GERİLEDİ

TCMB’nin haftalık verileri, eylül ayından itibaren brüt rezervlerde yaşanan değişimi ortaya koyuyor. Haberde aktarılan verilere göre 4 Eylül haftasında 184,2 milyar dolar olan brüt rezervler, 11 Eylül’de 178,7 milyar dolara, 18 Eylül’de 174,4 milyar dolara ve 25 Eylül’de 171,2 milyar dolara geriledi.

Rezervler 2 Ekim haftasında 167,4 milyar dolara düşerken, 9 Ekim’de 171,6 milyar dolara yükseldi. Bu toparlanmanın ardından 16 Ekim haftasında rezervler yeniden 169,1 milyar dolara indi.

26 Ekim’de yayımlanan öncü hesaplamalarda ise 23 Ekim haftasında brüt rezervlerde yaklaşık 6,8 milyar dolarlık düşüş yaşandığı ve toplam tutarın 162,3 milyar dolara gerilediği belirtildi.

Bu hesaplamaya göre brüt rezervler, eylül başındaki 184,2 milyar dolarlık seviyenin yaklaşık 21,9 milyar dolar altında kaldı. Söz konusu rakamların haftalık rezerv verileri ve öncü hesaplamalar temelinde değerlendirilmesi gerekiyor.

EKİM BAŞINDA REZERVLERDE TOPARLANMA GÖRÜLMÜŞTÜ

Rezerv hareketleri, fon krizinin ardından kesintisiz bir düşüş şeklinde gerçekleşmedi. Reuters’ın bankacılara dayandırdığı 9 Ekim tarihli haberinde, TCMB’nin 5-9 Ekim haftasında piyasadan yaklaşık 10 milyar dolarlık döviz aldığı aktarılmıştı.

Bu alımların, kriz sırasında gerçekleştiği belirtilen döviz satışlarıyla ortaya çıkan rezerv kaybının bir bölümünü telafi ettiği değerlendirilmişti. Ancak ekim ayının ikinci yarısındaki hesaplamalar, rezervlerdeki toparlanmanın devam etmediğine işaret etti.

Özellikle 14 Ekim sonrasında net döviz pozisyonunda görülen düşüş, döviz talebi ve rezervlerin kullanımıyla ilgili tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

FON KRİZİ DÖVİZ TALEBİNİ NASIL ETKİLEDİ?

Fon krizinin finansal piyasalara yansımasında birden fazla etken rol oynadı. Yatırım fonlarında yaşanan satışlar, Borsa İstanbul’daki hisse senedi fiyatlarının yanı sıra Türk lirası cinsi diğer varlıklara yönelik yatırımcı davranışlarını da etkiledi.

Kriz döneminde fonlardan çıkan paranın bir bölümünün banka mevduatlarına yöneldiği, yabancı yatırımcıların ise Türk lirası cinsi menkul kıymetlerde satış yaptığı bildirildi.

TCMB Başkanı Fatih Karahan, 6 Ekim’de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda yaptığı açıklamada, fonlardan çıkan paranın önemli bölümünün banka mevduatlarına yöneldiğini ve ilgili dönemde mevduatlarda 800 milyar liralık artış yaşandığını belirtmişti.

18 Eylül-2 Ekim dönemindeki üç haftada yabancı yatırımcıların devlet tahvillerinde yaklaşık 1 milyar dolar, özel sektör tahvillerinde ise 826 milyon dolarlık net satış yaptığı hesaplanmıştı.

Türk lirası cinsi varlıklardan çıkan kaynakların dövize yönelmesi, döviz talebini ve kur üzerindeki baskıyı artırabiliyor. Merkez Bankasının bu baskıyı sınırlamak amacıyla döviz satması durumunda ise döviz varlıkları azalabiliyor. Bununla birlikte, net döviz pozisyonundaki değişim tek başına yapılan döviz satışlarının tutarını ortaya koymuyor.

TCMB’DEN FON KRİZİNE YÖNELİK AÇIKLAMA

TCMB Başkanı Fatih Karahan, 6 Ekim’de yaptığı açıklamada fon krizinin finansal sistemin geneline yayılacağına ilişkin bir bulgu görmediklerini söylemişti.

Karahan, 17 Eylül sonrasında likidite yönetimini desteklemek amacıyla repo fonlamasının artırıldığını, bankaların borçlanma limitlerinin genişletildiğini, teminat koşullarının gevşetildiğini ve bazı zorunlu karşılık düzenlemelerinin değiştirildiğini açıklamıştı.

Merkez Bankası ayrıca tasfiye kapsamı dışında kalan para piyasası fonlarını desteklemek amacıyla tahvil alımlarını hızlandırmıştı. Karahan, fiyat istikrarından taviz verilmeden finansal istikrarın korunması için gerektiğinde yeni adımlar atılabileceğini belirtmişti.

Rezervlerdeki son hareketlerin fon kriziyle bağlantısı ve döviz işlemlerinin boyutu konusunda değerlendirme yapılırken, resmî rezerv verileri ile piyasa kuruluşlarının tahminlerini birbirinden ayırmak önem taşıyor.