Fon krizi ekonomiyi sardı: Murat Muratoğlu 10 büyük kaybı tek tek açıkladı

Ekonomist Murat Muratoğlu, Nefes gazetesindeki köşe yazısında fon krizinin Türkiye ekonomisine yansımalarını ve ortaya çıkardığı mali tabloyu değerlendirdi. Yatırımcıların paralarına erişememesiyle 17 Eylül’de başlayan sürecin etkilerinin yalnızca fon yatırımcılarıyla sınırlı kalmadığını belirten Muratoğlu, krizin borsadan emeklilik birikimlerine kadar geniş bir alana yayıldığını ifade etti.

Muratoğlu, yaşanan sürece ilişkin değerlendirmesinde "Fonlarda başlayan yangın fon yatırımcısının cebinde kalmadı. Borsaya, şirketlere, emeklilik birikimlerine, kamu şirketlerine, Türkiye’nin dışarıdaki itibarına sıçradı" dedi.

Bakanlık sunumları, bilançolar, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) verilerini karşılaştırdığını aktaran Muratoğlu, ortaya çıkan tabloya ilişkin "Bakanın Meclis sunumunu, bilançoları, MKK ve SPK verilerini yan yana koydum. Çizdiğim tablodan ben bile korktum!" ifadelerini kullandı.

MURAT MURATOĞLU’NA GÖRE FON KRİZİNİN 10 AĞIR FATURASI

Muratoğlu, fon krizinin ekonomi üzerindeki etkilerini 10 başlık altında topladı. Köşe yazısında yer verdiği değerlendirmeler şöyle:

1. Borsada 8 trilyon liralık erime

Muratoğlu, borsada işlem gören şirketlerin toplam piyasa değerindeki düşüşe dikkat çekti:

"Ağustos sonunda borsadaki şirketlerin toplam değeri 23 trilyon liraydı… Ekim sonunda 15 trilyona indi... İki ayda 8 trilyon lira!"

2. Fonların ekrandaki değeri ile nakde dönüşen tutar aynı değil

Ayrıntılı şekilde incelenebilen 48 fonda toplam 334 milyar liralık varlık bulunduğunu belirten Muratoğlu, bu varlıkların kısa sürede nakde çevrilmesinin zor olduğuna işaret etti:

"Ayrıntılı incelenebilen 48 fonda 334 milyar liralık varlığı kısa sürede paraya çevirmek zor. Ekranda yazan değerle kasaya girecek para aynı şey değil..."

3. Ödenen 130 milyar liraya rağmen hesaplar kapanmadı

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in Meclis’te paylaştığı rakamlara değinen Muratoğlu, ödeme yapılan yatırımcıların önemli bölümünün hesaplarının hâlâ kapanmadığını belirtti:

"Bakan Şimşek’in Meclis’te verdiği rakama göre ödeme yapılan 420 bin kişinin 240 binden fazlasının hesabı hâlâ kapanmamış."

4. Bekleyen yatırımcının alım gücü düşüyor

Fonlarda parası kilitli kalan yatırımcıların enflasyon nedeniyle kayıp yaşadığını vurgulayan Muratoğlu, bekleme süresinin maliyetine dikkat çekti:

"Fonda kilitli 1 milyonun alım gücünden tek ayda 26 bin lira gitti... Beklediğiniz ayların enflasyon farkını kimse ödemiyor."

5. İki fon grubundan 401,3 milyar liralık erken çıkış

Soruşturma dosyasına yansıyan rakamları değerlendiren Muratoğlu, 1-16 Eylül tarihleri arasında iki fon grubundan çıkış yapan yatırımcıların işlemlerine dikkat çekti:

"Soruşturma dosyasına yansıyan rakama göre 1-16 Eylül arasında iki fon grubundan çıkış yapan 440 yatırımcının işlemleri 401.3 milyar lira... Bu çıkışı 'tesadüf' ile açıklamak şansı zorlamak olur."

6. Reel sektörde yaklaşık 3 bin şirket etkilendi

Tasfiye sürecindeki fonlarda reel sektör şirketlerine ait önemli miktarda kaynak bulunduğunu belirten Muratoğlu, krizin gerçek ekonomiye yansımasına işaret etti:

"Tasfiyedeki fonlarda yaklaşık 3 bin reel sektör şirketinin 116 milyar lirası var. Krizin gerçek ekonomiye sızdığı yer işte tam burası..."

7. Borç piyasasında ödeme sorunları arttı

Muratoğlu, şirketlerin borç ödemelerinde yaşanan aksamalara ilişkin verileri de yazısında paylaştı:

"Yılbaşından 27 Ekim’e kadar 14 şirket 60 kez ödeme aksattı; vadesinde ödenmeyen anapara 12.7 milyar lira..."

8. Türkiye Sigorta 5,4 milyar lira zarar açıkladı

Varlık Fonu bünyesindeki Türkiye Sigorta’nın üçüncü çeyrek bilançosuna dikkat çeken Muratoğlu, kamu şirketlerindeki zararın da dikkate alınması gerektiğini belirtti:

"Varlık Fonu’nun şirketi Türkiye Sigorta, üçüncü çeyrek bilançosunda 5.4 milyar lira net zarar açıkladı. Bütçeden para çıkmaması, kamunun cebinden para çıkmadığı anlamına gelmiyor!"

9. BES ve otomatik katılım birikimlerinde 120 milyar liralık düşüş

Fon krizinin emeklilik birikimlerine de yansıdığını belirten Muratoğlu, Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve otomatik katılım kapsamındaki toplam tutardaki gerilemeye dikkat çekti:

"BES ve otomatik katılımdaki toplam birikim iki ayda yaklaşık 120 milyar lira geriledi. Emekliliğin için biriktirmiştin ama bu fon vurgunu sebebiyle daha fakir olacaksın..."

10. Yabancı yatırımcının portföyü geriledi, MSCI’dan uyarı geldi

Muratoğlu, yabancı yatırımcıların Türk hisselerindeki portföy kaybına ve MSCI’ın Türkiye endekslerine yönelik kararına da değindi:

"Yabancı yatırımcının Türk hisselerindeki portföyü 8.43 milyar dolar azaldı. MSCI Türkiye endeks değişikliklerini dondurdu. Bunun faturası kaç milyar dolar, henüz bilen yok"

“KAYBOLAN GÜVENİN HESABI HENÜZ ÇIKARILAMADI”

Murat Muratoğlu, yazısının sonunda finans piyasalarının temelinde güven unsurunun bulunduğunu vurguladı. Fon krizinin mali sonuçlarının yanı sıra yatırımcıların sisteme duyduğu güven üzerindeki etkisinin de önemli olduğunu belirten Muratoğlu, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

"Yedi haftadır kaybolan paranın hesabını yapıyoruz. Asıl korkutucu olan, kaybolan güvenin hesabını henüz kimsenin çıkaramamış olması"