Ebu Gureyp zulmünü anlatan ressam Türkiye’de, Kolombiya’da “bizden biri'': Fernando Botero

Ali Rıza Özkan

Kolombiya’dan söz edilince, ilk akla gelen kokain, Medellin karteli, Escobar, mafya, şiddet vd. ögelerdir. Ama, elbette Kolombiya bu değil. En azından, “demokratik'' Batı medyasının bize bu sunduklarından ibaret değil.

Elbette Salsa müziği denilince akla Kolombiya gelmesi kadar doğal bir tepki olamaz. Elbette, Kolombiya denilince futboldan söz etmeden olmaz. Milano’da oynayan Carlos Bacca, Juventus’daki Juan Quadrado, FC Brügge’ün bel kemiği José Izquierdo ve Real Madrid’in “10 Numara''sı James Rodríguez gibi onlarca futbolcu dünya liglerinde Kolombiya futbolunun yüksek kalitesinin göstergesi olarak kendilerinden söz ettiriyor.

Ama, bu satırları okuyan büyük çoğunluk için, Kolombiya denilince ilk akla gelen Gabriel García Márquez’dir, eminim. Benim de kendimi ait hissettiğim “yüz yıllık yalnızlık'' içinde hep buruk bir dehşet içinde önlenemez “kırmızı pazartesi''lerdir, Kolombiya. Ülkemizin kaderinin Kolombiya ile benzerlikler taşımasıdır, belki bizi aynı duygu iklimine taşıyan. Belki de, dünyanın neredeyse her yerini kaplayan acının sonsuzluk hissi veren döngüsü bizi Kolombiya’ya yaklaştırıyor.

Kolombiyalı bir konuğumuz var!

Ama, ben size bugün başka bir Kolombiyalıdan söz etmek istiyorum. Gabriel García Márquez’den sonra en çok sevgi ve saygı yeşerttiğim bir sanatçı olan Fernando Botero’yu Irak’ı işgal eden ABD ordusunun cani askerlerinin Ebu Gureyp hapishanesinde tutuklululara uyguladıkları akıl almaz işkenceleri tuvale dökmesiyle tanıdım. Tüm dünya, neo-con vahşeti Irak’ta demokrasinin yeniden tesis edilmesi olarak alkışlarken, Kolombiyalı bir ressamın sanatıyla insanlığa ayna tutması beni sarsmıştı.

Tarihsel ve kültürel köklü bağlarımıza rağmen bizim sanatçılarımız Irak’ın işgaline sessiz kaldılar. Elbette, en üst düzeyde Irak’ı işgal eden ABD askerlerinin “ülkelerine sağ salim dönmeleri için dua'' edilirse, sanatçıların büyük çoğunluğunun da, kendisine bu durumdan vazife çıkarmayışı anlaşılabilir. Ama, öte yandan kalemiyle, sinemasıyla, müziğiyle egemen anlayışların dışında üretimlere yönelen sanatçıların da bu konuda sınıfta kaldığını tespit etmemiz gerekir. Nitekim, aynı suskunluğun ve duyarsızlığın yıllardır bir katliam alanına çevrilen Suriye’ye karşı da sürdüğüne dikkat çekmek gerekir.

İşte, kendi topraklarından binlerce kilometre uzaklıkta yaşanan vahşeti kabul etmeyen ve resimlerini insanlığın çığlığına dönüştüren Fernando Botero’ya saygım bu yüzden daha çok artıyor. Ama, Botero o resimleri yapmadan önce de dünya çapında ünlü bir ressamdı. İşte, bu yazının konusu da, o sanatçı ve sanatına dairdir.

Fernando Botero kimdir?

Şimdilerde uyuşturucu ve mafyası ile ünlü Medellin kentinde 1932’de doğan Botero çok küçük yaşta babasını kaybetti. 16 yaşında başkent Bogota’da bir gazeteye çizimler yapmaya başladı. 27 yaşına geldiğinde yaptığı resimleri satarak Avrupa’da yaşayacak kadar para kazanıyordu. Önce Fransa’da, sonra İtalya’da yaşadı. Ardından, Madrid’e yerleşerek sanat eğitimini sürdürmeye karar verdi. Ünlü Prado müzesinin resimlerini, ama özellikle de Francisco de Goya ve Diego Velázquez kopyalayarak kendisini yetiştirdiğini söyler. Ama, Botero’nun her zaman saygıyla eklediği husus olan, en çok etkilendiği ressamın Meksikalı devrimci Diego Rivera olduğunu belirtmeden geçmeyelim.

“Fernando Botero üslubu'' dediğimiz gelişimini bu yıllarda denemeye başlayan ressam, ardından New York’a taşındı. Çünkü, 60’lı yıllarda New York dünya resminin en çok konuşulduğu şehir olmuştu. Artık, resimlerinin ana temasını burjuvazi, siyasi hanedanlar, dini liderlerin portreleri oluşturuyordu. 1967’de sergilediği “Presidential Family'' (Başkanın Ailesi) sanatçının dikkatleri üzerine çekmesini sağladı.

Botero üslubu nedir?

Tam bu noktada, Botero’nun sanatsal tarzı üzerine 2006’da bir kitap da yazan John Sillevis’in tespitlerinden söz etmem gerekecek. Bana göre, şimdiye kadar Botero sanatının en tutarlı analizi Sillevis tarafından yapıldı. Sillevis Botero tarzını “barok'' olarak tanımlıyor. “Baroque'' sözcüğünün Fransızca’ya İspanyolca “barrucco''dan geçtiğini, bu sözcüğün de bozuk şekilli inci anlamına geldiğini belirten Sillevis, 17. yüzyılda önce Fransa’da ortaya çıkıp, Avrupa’ya yayılan barok sanatın temel özelliklerinin de, “kuraldışı, tuhaf ve şekilsizlik'' olduğunu öne sürüyor. John Sillevis, barok sanatın kendisinden önceki klasik sanatın tüm kurallarını yerle bir ettiğini, yok saydığını, güzellik kavramını değiştirdiğini, renk, ışık ve gölgeleri tamamen farklı tasarladığını vurguluyor. John Sillevis Barok sanatın tüm özelliklerini çağdaş sanat içerisinde Fernando Botero’nun resimlerinde bulduğumuzu öne sürüyor.