Van Gogh'un 180 milyon dolarlık tablosunda Nazi krizi! Mirasçılar satışa itiraz etti!

Sanat tarihinin en tanınmış ressamlarından Vincent van Gogh'un önemli eserlerinden biri, yıllar öncesine dayanan mülkiyet anlaşmazlığının merkezine yerleşti. 1890 yılında yapılan “Châtaigniers en Fleurs” (Çiçek Açan Kestane Ağaçları) adlı tabloya yaklaşık 180 milyon dolar değer biçildi. New York'ta çarşamba günü düzenlenecek açık artırmada satışa sunulması planlanan eserle ilgili, eski sahibi Alman yayıncı Samuel Fischer'in mirasçıları harekete geçti.

Fischer ailesinin mirasçıları, tablonun Nazi döneminde ailenin yaşadığı ekonomik baskılar nedeniyle elden çıkarıldığını ileri sürerek müzayede evi Sotheby's'e başvurdu. Mirasçılar, satışın gerçekleşmesinden önce eserin geçmişine ilişkin iddialarının açıklığa kavuşturulmasını ve adil bir çözüm bulunmasını talep ediyor.

MÜZAYEDE ÖNCESİNDE MİRASÇILARDAN İTİRAZ

Van Gogh'un yaklaşık 180 milyon dolar değer biçilen tablosu, açık artırmaya sayılı günler kala tartışmaların odağına yerleşti. Alman yayıncı Samuel Fischer'in mirasçılarını temsil eden avukatlar, eserin 1936 yılında Nazi yönetiminin yarattığı ekonomik baskılar sonucunda satılmak zorunda kalındığını savunuyor.

ABD'de yaşayan mirasçılar, tablonun İkinci Dünya Savaşı öncesinde Amsterdam'da, ailelerinin yayınevinin Nazi yönetimi altında uğradığı mali kayıplar nedeniyle elden çıkarıldığını belirtiyor.

The New York Times'ın haberine göre mirasçıların Berlin'deki avukatı Gunnar Schnabel, Sotheby's'e gönderdiği mektupla satışa itiraz etti. Schnabel, müzayede evinden tablonun 1936 yılında piyasa değerinden satıldığını ve ailenin Nazi yönetimi olmasaydı da bu satışı gerçekleştirmek isteyeceğini hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlamasını talep etti.

Schnabel, 12 Kasım'da Sotheby's'in iade departmanı başkanı Marco Toracca'ya gönderdiği e-postada, "Aksi takdirde müzayede gerçekleştirilemez" ifadelerini kullandı.

The New York Times'ın ulaştığı e-postada avukat, müvekkilinin 1998 Washington İlkeleri doğrultusunda adil ve hakkaniyetli bir çözüm bulunması için çalışmaya hazır olduğunu da bildirdi. Söz konusu ilkeler, el konulan veya Naziler tarafından yağmalanan sanat eserlerinin iadesi konusunda kurumlara ve hükümetlere yol gösteren uluslararası ilkeler olarak biliniyor.

SOTHEBY'S İDDİALARI DOĞRULAMADI

Müzayede evi Sotheby's, tablonun geçmişine ilişkin kapsamlı bir araştırma yürüttüğünü ve elde edilen bulguların eserin baskı altında satıldığı iddiasını doğrulamadığını açıkladı.

Buna karşın kurum, Fischer ailesinin mirasçılarının temsilcileriyle anlaşmazlığı çözmek amacıyla görüşmeler gerçekleştirdiğini bildirdi. Sotheby's, tablonun geçmişine ve olası iade taleplerine ilişkin konuları son derece ciddiye aldığını, tarafların kabul edebileceği bir çözüm bulmak için çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti.

Ancak müzayede evinin açıklamasında, eserin planlandığı gibi çarşamba akşamı satışa çıkarılıp çıkarılmayacağına ilişkin kesin bir bilgi verilmedi.

TABLONUN SAHİPLİK GEÇMİŞİ DİKKAT ÇEKİYOR

Sotheby's kataloğundaki bilgilere göre Vincent van Gogh'un “Châtaigniers en Fleurs” adlı tablosu, ilk olarak 1909 yılında Alman yayıncı Samuel Fischer tarafından satın alındı. Fischer, Almanya'nın önde gelen yayınevlerinden S. Fischer Verlag'ın kurucusuydu.

Samuel Fischer'in 1934 yılında hayatını kaybetmesinin ardından eser ailesine geçti. Yayınevinin yönetimini devralan damadı Gottfried Bermann Fischer ise artan Nazi baskıları nedeniyle Berlin'den ayrılarak Viyana'ya yerleşmek zorunda kaldı.

Aile, tabloyu 1932 veya 1933 yılında Amsterdam'da faaliyet gösteren sanat simsarı Walter Feilchenfeldt'e emanet etti. Eser, 1933 yılında Hollanda'nın Rotterdam kentindeki Museum Boymans'a (bugünkü Museum Boijmans) bir sergi için ödünç verildi. Ardından 1934 yılında İsviçre'nin Bern kentindeki Kunsthalle'de düzenlenen başka bir sergide yer aldı.

1936 yılında Parisli bir koleksiyoncuya satılan tablo, sonraki yıllarda birkaç kez daha el değiştirdi. Eser, 1975 yılında bugünkü Arjantinli sahipleri tarafından satın alındı.

Mülkiyet tartışmasının merkezinde de tam olarak 1936 yılında gerçekleşen bu satış bulunuyor.

NAZİ DÖNEMİNDEKİ EKONOMİK BASKI İDDİASI

Mirasçıların avukatı Gunnar Schnabel, tablonun satışının ailenin Berlin'den Viyana'ya taşınmasından yaklaşık üç ay sonra gerçekleştiğine dikkat çekti. Schnabel'in aktardığına göre Nazi yönetimi, Almanya'dan ayrılan Yahudilerin yanlarında götürebilecekleri eşyalara kısıtlamalar getirmişti.

Avukatın araştırmasına göre Fischer ailesi, ülkeden göç eden kişilerden alınan "Reich kaçış vergisi"ni ödemek zorunda bırakılmıştı. Mirasçılar, ailenin yaşadığı bu ekonomik baskıların tablonun satışında belirleyici olduğunu savunuyor.

Öte yandan İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Gottfried Bermann Fischer, Berlin'deki yayınevinin kontrolünü yeniden ele geçirdi ve el konulan varlıkları için tazminat talebinde bulundu. Ancak Amsterdam'da satılan tablolarla ilgili herhangi bir talepte bulunmadı.

O dönemde, Nazi yönetiminin kontrolü altında bulunmayan Hollanda gibi bir ülkede 1936 yılında gerçekleştirilen sanat eseri satışları için tazminat talep edilmesinin yasal bir dayanağı bulunmuyordu.

CÉZANNE TABLOSUYLA İLGİLİ GEÇMİŞTEKİ MEKTUP YENİDEN GÜNDEMDE

Fischer ailesinin sanat eserleri üzerindeki hak taleplerini uzun yıllar boyunca Gottfried Bermann Fischer'in kızı Gisela Bermann Fischer takip etti. Gisela Bermann Fischer, 2014 yılında hayatını kaybetti.

Ailenin geçmişte yaşadığı benzer bir anlaşmazlık da Van Gogh tablosuyla ilgili tartışmalarda yeniden gündeme geldi. 2007 yılında Christie’s, Fischer koleksiyonunda bulunan ve Cézanne tarafından yapılan eşinin portresini müzayedeye çıkardı. Bu tablo da Van Gogh'un eseri gibi Amsterdam'da Feilchenfeldt'e emanet edilmiş ve 1936 yılında satılmıştı.

Müzayede öncesinde Christie’s, Gisela Bermann Fischer'e ulaşarak satış hakkında bilgi verdi. Fischer, söz konusu müzayedeye itiraz etmedi. Ancak 2 Şubat 2007 tarihli mektubunda gelecekteki haklarını saklı tuttuğunu özellikle belirtti.

The New York Times'ın ulaştığı mektupta Gisela Bermann Fischer şu ifadeleri kullandı:

“Bununla birlikte, Nazi Almanyası’nın zulmü nedeniyle babam tarafından baskı altında satılan diğer tablolarla ilgili olarak gelecekte haklarımı kullanma hakkımı saklı tutuyorum.”

Fischer ayrıca, Cézanne tablosuyla ilgili talebinden vazgeçmesinin Samuel Fischer'e ait diğer eserler bakımından gelecekte herhangi bir emsal oluşturmayacağını da mektubunda vurguladı.

Van Gogh tablosuna yönelik yeni itirazlarla birlikte ailenin sonraki kuşak mirasçıları da Gisela Bermann Fischer'in bu yaklaşımını sürdürdüklerini ortaya koydu.

TABLO BLAQUIER-ARRIETA KOLEKSİYONU'NUN PARÇASI

“Châtaigniers en Fleurs” adlı eser, Sotheby's'in eski yöneticilerinden ve yazar Philip Hook'un "efsane niteliğinde, hakkında fısıltılar dolaşan ve kamuoyunun gözünden uzak tutulan" sözleriyle tanımladığı Blaquier-Arrieta Koleksiyonu'nda bulunuyor.

Buenos Aires'te yaşayan Arjantinli koleksiyonerler Nelly Arrieta de Blaquier ve Carlos Pedro Blaquier, 1960'lı yıllarda empresyonist ve modern sanat eserleri toplamaya başladı.

İkilinin vefatlarının ardından koleksiyondaki eserler satışa çıkarıldı. Koleksiyondan Claude Monet, Paul Gauguin ve Edgar Degas'nın eserlerinin de aralarında bulunduğu 12 empresyonist ve post-empresyonist tablo açık artırmada alıcı bekliyor. Söz konusu eserlerin toplam satış gelirinin yaklaşık 450 milyon dolara ulaşması bekleniyor.

Sotheby's kataloğunun kapağında da yer alan Van Gogh tablosunun tahmini değeri 180 milyon dolar olarak açıklandı. Bu tutar, hem sezonun sanat müzayedelerinde satışa sunulacak eserler arasında belirlenen en yüksek tahmini değerlerden biri hem de Van Gogh'un eserleri için bugüne kadar açık artırmalarda ödenen en yüksek fiyatı aşabilecek bir seviyede bulunuyor.

Tablonun planlanan satışının Fischer ailesinin mirasçılarıyla yürütülen görüşmelerden nasıl etkileneceği ve mülkiyet tartışmasının nasıl sonuçlanacağı merak konusu oldu.