Tahran’dan Washington’a 7 maddelik barış şartı: İran hangi adımların atılmasını istiyor?

ABD ile İran arasındaki gerilimi sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimler devam ediyor. Katar’ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı görüşmelerde ilerleme sağlandığı yönünde haberler çıksa da sahada henüz somut bir sonuç alınabilmiş değil.

Uluslararası basında, ABD Başkanı Donald Trump’ın 3 Kasım’da yapılacak ara seçimlerin ardından İran’a yönelik yeni bir saldırı emri verebileceği iddia ediliyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun da Tahran’a karşı yeni bir askeri operasyon düzenlenmesi için Trump’a baskı yaptığı öne sürülüyor. İran ise yeni bir saldırı yaşanması durumunda çatışmaların daha geniş bir bölgeye yayılabileceği uyarısında bulunuyor.

Bu gelişmelerin gölgesinde Tahran yönetimi, savaşın sona erdirilmesi ve barış görüşmelerinin ilerlemesi için ABD’ye ilettiği 7 şartın karşılanmasında ısrar ediyor.

İran’ın taleplerine ilişkin açıklamalar tüm yetkililer tarafından aynı kapsamda dile getirilmese de bu maddelerin, iki ülke arasında daha önce imzalandığı belirtilen 14 maddelik mutabakat zaptının bazı hükümleriyle örtüştüğü aktarılıyor.

İRAN'IN İLK TALEBİ: DENİZ ABLUKASI KALDIRILSIN

Tahran’ın öncelikli şartlarından biri, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını sona erdirmesi. Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan gelişmeler, iki ülke arasındaki gerilimin önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

Haberde aktarılan sürece göre İran, ABD ve İsrail saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini durdurmuş, Washington ise buna karşılık deniz ablukası uygulamaya başlamıştı. 17 Haziran’da imzalandığı belirtilen çerçeve anlaşmanın ardından boğazın yeniden açılması ve ablukanın kaldırılması kararlaştırılmıştı. Ancak anlaşmanın uygulanmasında yaşanan sorunlar sonrasında İran temmuz ayında boğazı yeniden kapatmış, ABD de ablukayı tekrar devreye sokmuştu.

İran, savaşın sona ermesi için deniz ablukasının kaldırılmasını şart koşuyor. Tahran ayrıca önceki mutabakat kapsamında gündeme gelen ve yaklaşık 100 milyar dolar olduğu tahmin edilen dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını istiyor. Söz konusu düzenlemenin anlaşmada yer aldığı belirtilmesine rağmen henüz uygulanmadığı ifade ediliyor.

YAPTIRIMLARIN KALDIRILMASI VE ABD ASKERLERİNİN AZALTILMASI

İran’ın talepleri arasında ABD yaptırımlarının sona erdirilmesi de bulunuyor. Tahran yönetimi, yaptırımlar kaldırılmadan savaşın bitirilmesini kabul etmeyeceğini belirtiyor. Petrol satışına yönelik muafiyetlerin yeniden yürürlüğe konulması da gündemdeki istekler arasında yer alıyor.

Bir diğer başlık ise ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığının azaltılması. Ancak İran’ın bu talebinin Umman Denizi’nde konuşlanan ABD donanmasını mı yoksa bölge ülkelerinde bulunan askeri üsleri mi kapsadığı henüz netleşmiş değil.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDAKİ YENİ ROTALARIN TANINMASI İSTENİYOR

Tahran, Umman ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nda belirlendiği aktarılan yeni geçiş rotasının ABD tarafından tanınmasını ve alternatif güzergahların kapatılmasını da talep ediyor.

İran’ın diğer önemli şartlarından biri ise Lübnan dahil olmak üzere çatışmaların tüm cephelerde sona erdirilmesi.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, Al Jazeera’ye verdiği demeçte, bu taleplere ek olarak iki şart daha dile getirdi. Rızai, ABD’nin İran’ın iç işlerine müdahale etmemesini ve Tahran yönetimine muhalif gruplarla işbirliğini sonlandırmasını istedi.

Bu iki talebin Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi’nin açıklamalarında yer almaması, ancak üst düzey bir yetkili tarafından gündeme getirilmesi dikkat çekti. Rızai’nin açıklamaları, İran’ın müzakere sürecinde taleplerini genişletme ve pazarlık alanını koruma girişimi olarak yorumlanıyor.

Tahran yönetimi, bazı şartlarının ABD tarafından karşılandığını öne sürse de atılan adımları yeterli bulmuyor. İran, taleplerinin eksiksiz yerine getirilmesinin ardından iki gün içinde Hürmüz Boğazı’nı açacağını belirtiyor.

NÜKLEER PROGRAM İÇİN AYRI MÜZAKERE İSTİYOR

İran ile ABD arasındaki görüş ayrılıklarından biri de nükleer program. Tahran, nükleer dosyanın Katar arabuluculuğunda yürütülen mevcut barış görüşmelerine dahil edilmesine karşı çıkıyor.

Washington yönetimi, İran’dan yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 400 kilogram uranyumu ülke içinde veya üçüncü bir ülkede seyreltmesini ve nükleer tesislerini uluslararası denetime açmasını talep ediyor.

İran ise uranyumun seyreltilmesi seçeneğini tamamen reddetmiş değil. Ancak bu konunun mevcut ateşkes ve barış görüşmelerinde değil, uzun vadeli ve ayrı bir nükleer müzakere sürecinde ele alınması gerektiğini savunuyor.

Katar’ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı temaslarda henüz kesin bir uzlaşmaya varılmış değil. Buna rağmen İranlı yetkililer, Washington’un açıklamalarındaki yumuşamayı ve diyalog kanallarının açık tutulmasını olumlu bir gelişme olarak değerlendiriyor.