Ruhi Çenet'in Hasidik Yahudiler belgeseli ABD'de olay yarattı: “Vergilerimiz nereye gidiyor?”

Türk belgesel yapımcısı Ruhi Çenet’in ABD’de yaşayan Hasidik Yahudilerin hayatını konu alan son çalışması, Türkiye’nin yanı sıra ABD’de de geniş yankı buldu. Çenet’in topluluğun yaşamını 48 saat boyunca gözlemleyerek hazırladığı belgesel, kısa süre içinde milyonlarca izlenmeye ulaştı.

26 Ağustos’ta yayımlanan yaklaşık 40 dakikalık “America’s Most Secretive Jewish Community: Hasidic Jews (48 Hours Inside)” adlı çalışmada, New York çevresinde yaşayan Hasidik topluluğun dini kuralları, aile yapısı, eğitim anlayışı, günlük yaşamı ve modern teknolojiyle ilişkisi ele alındı.

Belgeselin yankısı yalnızca YouTube ile sınırlı kalmadı. ABD’li yayıncı Asmongold’un videoyu canlı yayında incelemesi, içeriği sosyal yardımlar ve vergi mükelleflerinin ödediği vergilerin kullanımına ilişkin tartışmanın merkezine taşıdı.

TARTIŞMANIN ODAĞINDA SOSYAL YARDIMLAR VAR

Asmongold’un canlı yayındaki değerlendirmelerinde, bazı Hasidik ailelerin kamu kaynaklarından yararlanması eleştirildi. Bu yorumların sosyal medyada yayılmasıyla birlikte ABD’de vergi mükelleflerinin ödediği vergilerin sosyal yardım programları aracılığıyla nasıl dağıtıldığı konusu yeniden tartışılmaya başlandı.

Sosyal medyada öne çıkan rakamlardan biri yaklaşık 75 bin dolar oldu. Ancak bu rakamın “ABD hükümetinin Yahudilere yıllık 75 bin dolar ödediği” şeklinde yorumlanmasının doğru olmadığı belirtiliyor. Söz konusu hesaplamaların, bir hanenin yararlanabileceği farklı kamu destekleri ve özellikle sağlık güvencesinin toplam ekonomik değerine ilişkin değerlendirmelerle bağlantılı olduğu aktarılıyor.

Hasidik topluluklar üzerine hazırlanan 2025 tarihli ekonomik raporda, Hasidik hanelerin Medicaid'den yararlanma oranının Hasidik olmayan hanelere göre oldukça yüksek olduğu ifade ediliyor. Rapora göre Hasidik hanelerin yaklaşık yüzde 70'i Medicaid'den yararlanırken, Hasidik olmayan hanelerde bu oran yüzde 25'in altında kalıyor.

Ancak Medicaid uygunluğunun dini kimliğe göre belirlenmediği, gelir, aile yapısı ve sağlık gibi farklı kriterlerin dikkate alındığı vurgulanıyor.

“75 BİN DOLAR” TARTIŞMASININ ARKA PLANI

Tartışmanın merkezine yerleşen 75 bin dolarlık rakamın tek başına bir “Yahudi yardımı” olarak değerlendirilmemesi gerekiyor. ABD'deki sosyal yardım sisteminde Medicaid gibi programlara uygunluk, gelir ve belirlenen sosyal kriterler üzerinden hesaplanıyor.

Hasidik ailelerde ortalama çocuk sayısının yüksek olması da bazı hanelerin kişi sayısı üzerinden değerlendirilen sosyal yardım ve sağlık programlarına daha fazla erişebilmesinde etkili olabiliyor. Ekonomik araştırmalarda büyük aile yapısının Medicaid uygunluğunda rol oynayan faktörlerden biri olduğu belirtiliyor.

Asmongold’un tepkisinin temelinde de bu sistem bulunuyor. Amerikalı yayıncı, çalışmayan veya dini eğitimle yoğun biçimde meşgul olan bazı kişilerin kamu desteklerinden yararlanmasını eleştirirken, tartışmanın sosyal medyada büyümesiyle konu Hasidik toplulukların ötesine taşındı.

Bu noktada önemli ayrım ise ABD'deki sosyal yardımların Yahudilere dini kimlikleri nedeniyle özel olarak verilmemesi. Yardımlardan yararlanma hakkı, ilgili programların koşullarını karşılayan birey ve hanelere göre belirleniyor. Bu nedenle sosyal medyada dolaşan “Yahudilere kişi başı yıllık 75 bin dolar veriliyor” şeklindeki ifadelerin gerçeği olduğundan farklı yansıtabileceği belirtiliyor.

HASİDİK TOPLULUĞUN YAŞAMI DA BELGESELDE ELE ALINDI

Ruhi Çenet’in çalışmasının dikkat çekmesindeki temel unsurlardan biri, Hasidik topluluğun modern New York içerisindeki farklı yaşam biçimini doğrudan görüntülemesi oldu.

Topluluk üyelerinin önemli bölümünde dini kurallar günlük hayatın merkezinde yer alıyor. Geleneksel kıyafetler, aile yapısı, eğitim anlayışı ve teknoloji kullanımına yönelik sınırlamalar belgeselde ayrıntılı şekilde işleniyor.

Çenet, topluluğun yaşam alanlarına girerek günlük hayatı görüntülerken farklı kişilerle de görüşmeler gerçekleştirdi. Belgeselde Hasidik topluluktan ayrılmış bir kişinin deneyimine de yer verildi.

Çalışmanın milyonlarca kişiye ulaşması ve ardından Asmongold tarafından canlı yayında incelenmesi, belgeselin yalnızca Hasidik topluluğun yaşamına ilişkin bir içerik olmaktan çıkıp ABD'deki sosyal yardım ve vergi politikaları tartışmasının da parçası haline gelmesine neden oldu.

Sonuç olarak ABD'de yaşanan tartışmanın odağında yalnızca Hasidik Yahudilerin yaşam biçimi bulunmuyor. Aynı zamanda büyük ailelere yönelik sosyal destek mekanizmalarının nasıl işlediği ve bu sistemin maliyetinin vergi mükellefleri açısından nasıl değerlendirilmesi gerektiği de tartışılıyor.