Avrupa’nın Turizm Merkezine 1,5 Milyon Parazitli Sivrisinek Bırakıldı!

İspanya’nın Barselona kentinde sivrisineklerin çoğalmasını kontrol altına almak amacıyla dikkat çeken bir çalışma başlatıldı. Bu kapsamda, Wolbachia adı verilen bir bakteri taşıyan 1,5 milyondan fazla erkek sivrisinek doğal ortama bırakıldı. Bakteriyi taşıyan erkek sivrisineklerin dişilerle çiftleşmesi sonucunda yumurtaların gelişememesi ve böylece yeni sivrisineklerin ortaya çıkmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Çalışmayla birlikte sivrisinek popülasyonunun azaltılması ve dang humması gibi hastalıkların yayılma riskinin düşürülmesi hedefleniyor.

Benzer bir yöntem daha önce Singapur’da da uygulanırken, Avrupa’da bu büyüklükteki ilk salım Barselona’da gerçekleştirildi. Pest kontrol şirketi Rentokil’de görev yapan Rubén Bueno Mari, kentteki kamusal alanlarda yürütülen uygulamanın bu kapsamda yapılan ilk gerçek salım olduğunu belirtti. Gerekli izinlerin yetkililerden alınmasının ardından sivrisinekler, ağustos ayının ortalarından itibaren doğaya bırakılmaya başlandı.

SİVRİSİNEKLER ABD’DEN İSPANYA’YA TAŞINIYOR

Uygulama kapsamında her hafta ABD’nin Florida eyaletindeki Miami kentinde bulunan Debug üretim tesisinde 80 bin erkek sivrisinek yetiştiriliyor. Üretimi yapılan sivrisinekler, daha sonra uçakla İspanya’ya gönderiliyor. Çalışmanın finansmanı ise Rentokil ve Debug tarafından sağlanıyor.

Planlamaya göre doğaya sivrisinek bırakma işlemlerinin kasım ayının ortasında durdurulması, mayıs ayında ise yeniden başlatılması öngörülüyor. Böylece belirlenen dönemlerde sivrisinek popülasyonunun kontrol altına alınmasına yönelik çalışmaların sürdürülmesi amaçlanıyor.

İSTİLACI SİVRİSİNEKLER AVRUPA İÇİN GİDEREK BÜYÜYEN TEHDİT

Küresel ısınmanın etkisiyle istilacı türlerin daha geniş coğrafyalara yayılması, sivrisineklerin taşıdığı enfeksiyonları Avrupa açısından giderek daha önemli bir halk sağlığı sorunu haline getiriyor. Kıtada endişe yaratan türlerin başında, gündüz saatlerinde beslenmesi, bacaklarındaki çizgili görünüm ve insanların yaşadığı alanlara kolayca uyum sağlamasıyla bilinen Asya kaplan sivrisineği (Aedes albopictus) geliyor.

Dang humması ve chikungunya gibi hastalıkları insanlara bulaştırabilen bu sivrisinek türü, İspanya’nın da aralarında bulunduğu 16 Avrupa ülkesinde yerleşik olarak bulunuyor. Sivrisinekler aracılığıyla bulaşan hastalıklara ilişkin vaka sayılarının rekor seviyelere çıkması, tehdidin ulaştığı boyutu gözler önüne seriyor.

Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC), ağustos ayında yayımladığı uyarıda sivrisinek kaynaklı enfeksiyonlarla mücadele kapsamında daha kapsamlı önlemlerin alınması gerektiğine dikkat çekti. Asya kaplan sivrisineğinin, yağmur suyuyla dolan küçük çöp parçaları gibi oldukça az miktarda su bulunan alanlarda bile üreyebilmesi, geleneksel mücadele yöntemlerinin etkinliğini azaltıyor. Bu nedenle büyük su birikintilerine insektisit uygulanması gibi yöntemler, türün yayılmasını engellemekte tek başına yeterli olmuyor.

KISIR ERKEK SİVRİSİNEKLERLE ÜREME DÖNGÜSÜ KESİLMEK İSTENİYOR

Rentokil, Google’ın Debug projesiyle iş birliği yaparak steril böcek tekniğinin farklı bir biçimini uyguluyor. Dişi böceklerin büyük bölümü yalnızca bir kez çiftleştiği için kısır bir erkekle çiftleşmeleri halinde oluşan yumurtalar çatlamıyor. Bu yöntemle yeni nesil sivrisineklerin ortaya çıkmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Benzer bir yaklaşım geçmiş yıllarda da kullanıldı. 1950’li ve 1960’lı yıllarda uygulanan yöntem sayesinde, vida kurdu olarak bilinen haşere ABD ve Meksika’dan ortadan kaldırıldı. Ancak o dönemde erkek böceklerin kısırlaştırılması için radyasyondan yararlanılıyordu. Radyasyona maruz bırakılan erkek böceklerin daha kısa süre yaşaması ve çiftleşme olasılıklarının düşmesi, yöntemin önemli dezavantajları arasında yer alıyordu.

Debug ise bu soruna farklı bir yöntemle çözüm bulmayı amaçlıyor. Şirket, birçok böcek türünde doğal olarak bulunan Wolbachia bakterisinden yararlanarak üreme sürecini kontrol etmeye çalışıyor. Yumurtalar aracılığıyla aktarılabilen Wolbachia, enfekte erkek sivrisineklerin enfekte olmayan ya da farklı bir bakteri suşu taşıyan dişilerin yumurtalarını döllemesini engelliyor. Böylece söz konusu bakteriyi taşıyan erkek sivrisinekler, üreme açısından işlevsel olarak kısır hale geliyor.

“Uyumsuz böcek tekniği” olarak adlandırılan yöntemin etkileri, Roma’da gerçekleştirilen küçük ölçekli denemelerde de araştırıldı. Rentokil ve Debug tarafından paylaşılan verilere göre, bu denemeler sırasında canlı yumurta sayısında yaklaşık yüzde 90 oranında azalma kaydedildi.

DİŞİ SİVRİSİNEKLERİN DOĞAYA BIRAKILMAMASI GEREKİYOR

Uygulamanın hedeflenen sonucu verebilmesi için erkek sivrisineklerin dişilerden doğru ve etkili biçimde ayrılması büyük önem taşıyor. Bunun temel nedeni, dişi sivrisineklerin doğaya bırakılmasının ve Wolbachia bakterisinin yerel sivrisinek popülasyonunda yayılmasının istenmemesi.

Debug, erkek ve dişi sivrisinekleri birbirinden ayırmak için yapay zekâ destekli görüntü tanıma teknolojisinden yararlanan otomatik bir sistem kullanıyor. Ancak Bueno Mari, doğaya salınan sivrisinekler arasında dişilerin hangi oranda bulunabileceğine ilişkin kesin bir veri paylaşamadı. Mari, bu oranın yürütülen denemeler aracılığıyla belirlenmesinin hedeflendiğini ifade etti.

Uygulamada kullanılan Wolbachia suşunun İspanya’da hâlihazırda bulunan suşla aynı olması da dikkat çeken ayrıntılar arasında yer alıyor. Bu tercih sayesinde doğaya bırakılan dişi sivrisineklerin hayatta kalması ve üremesi durumunda bile bölgeye farklı bir bakteri suşunun taşınmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Ayrıca Wolbachia taşıyan sivrisineklerin enfeksiyonları yayma olasılığının da daha düşük olduğu belirtiliyor.

SİNGAPUR’DA DANG HUMMASI VAKALARI YÜZDE 70 AZALDI

Wolbachia bakterisinden yararlanılan sivrisinek kontrol yöntemi Singapur’da da uygulanıyor. Kentin bazı bölgelerinde Wolbachia taşıyan Aedes aegypti türüne ait erkek sivrisinekler doğaya bırakıldı. Bu yıl yayımlanan bir araştırmada, söz konusu uygulamanın dang humması vakalarını yüzde 70 oranında azalttığı sonucuna ulaşıldı.

Elde edilen sonuçların ardından Debug, yöntemi ABD’de de hayata geçirmek için çalışmalarını sürdürüyor. Şirket, Florida ve Kaliforniya’da sivrisinek salımı gerçekleştirebilmek amacıyla gerekli izinler için başvuruda bulunuyor.

Bueno Mari ise sivrisineklerin ve taşıdıkları hastalıkların yayılmasını bütünüyle durdurabilecek tek bir sihirli çözüm bulunmadığına dikkat çekiyor. Mari’ye göre geliştirilen yöntem, bu tehditle mücadelede değerlendirilebilecek yeni ve umut vadeden seçeneklerden biri olarak öne çıkıyor.