Devasa Sibirya çukurları: Bilim insanları sonunda mekanizmayı açıkladı

Sibirya’nın batısında, donmuş topraklarda (permafrost) ortaya çıkan ve yıllardır gizemini koruyan devasa çukurlar, bilim insanlarının ilgisini çekmeye devam ediyor. İlk olarak 2014 yılında Yamal Yarımadası’nda keşfedilen bu çukurlar, ortalama 30 metre çapında ve 50 metreden derin olmalarıyla dikkat çekiyor. Kenarları neredeyse dikey olan yapılar, adeta bir makine tarafından kazılmış gibi görünüyor. Bu gizemli oluşumlar bugüne kadar birçok teoriyle açıklanmaya çalışıldı: metan gazı patlamaları, meteor çarpmaları ve iklim değişikliğinin etkileri öne sürüldü.

YENİ MODEL: METAN VE JEOTERMAL ISI BİRLİKTELİĞİ

Norveç’teki Oslo Üniversitesi’nden Helge Hellevang liderliğindeki jeobilimciler, çukurların oluşum mekanizmasını açıklamak için yeni bir model geliştirdi. Araştırmacılar, patlamaların ardındaki temel gücün metan gazı birikimi olduğunu kabul ediyor, ancak bu gazın yalnızca permafrost içindeki süreçlerle birikmesinin yeterli olmadığını savunuyor. Hellevang, "Eğer yalnızca permafrost içi süreçler iklim değişikliğiyle tetiklenmiş olsaydı, gaz çıkışı çukurlarının diğer permafrost bölgelerinde de oluşmasını beklerdik. Ancak durum böyle değil" diyor.

Araştırma ekibi, yüzeyin çok daha derinlerinden gelen doğal gaz sızıntıları ve jeotermal ısının de bu patlamalarda rol oynadığını belirtiyor. Özellikle Yamal ve Gydan yarımadalarının altında yer alan dünyanın en büyük doğal gaz rezervlerinin, bu patlamaların enerji kaynağı olabileceği öne sürülüyor.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇUKURLARI HIZLANDIRIYOR

İklim değişikliği de sürece katkı sağlıyor. Büyüyen göller, permafrost tabakasının yüzeyini zayıflatarak gazın patlamasını kolaylaştıran daha ince bir "kapak" oluşmasına yol açıyor. Bu durum, bölgedeki çukurların oluşumunu hızlandırabilir ve patlamaların şiddetini artırabilir.

Araştırma sonuçları, Science of the Total Environment dergisinde yayımlandı. Bilim insanları, çukurların yalnızca belirli bölgelerde görülmesinin, metan birikimi ile jeotermal ısının etkileşimi ve yüzey koşullarına bağlı olduğunu vurguluyor. Bu keşif, Sibirya’daki bu gizemli doğa olaylarının ardındaki mekanizmayı anlamada önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.