Dev kara delik uyandı; Gökbilimciler ilk kez böylesini gördü

Bilim insanlarını etkileyen benzeri görülmemiş bir kozmik olay daha yaşandı. Dünya'dan yaklaşık 300 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir galaksinin merkezindeki, uzun yıllar boyunca sessiz kalan süper kütleli kara delik, gökbilimcilerin kaydettiği en büyük ve en güçlü X-ışını patlamalarından birini yaşarken görüntülendi.

Bu olay, kara deliğin uyanmaya başlamasıyla ilişkilendiriliyor ve etrafındaki maddeyi yutan kara deliğin, "yarı periyodik patlamalar" (QPE) olarak bilinen kısa ömürlü parlama vakalarıyla patladığı gözlemlendi. Kara deliğin uzun yıllar boyunca sessiz kaldığı, galaksinin merkezi olan "aktif galaktik çekirdek" (AGN) adı verilen bölgesine hakim olduğu belirtiliyor. AGN'ler, galaksi merkezlerinde bulunan, çok büyük kütleye sahip kara deliklerin etrafındaki maddeyi hızla çekerek ve enerji salarak bu tür patlamaları yaratmalarıyla bilinir.

Ekip, bu kozmik oluşuma "Ansky" adını verdi. Ansky'nin uyanışı ilk kez 2019'un sonunda tespit edilmiş ve NASA'nın Swift X-ışını uzay teleskobu aracılığıyla izlenen bu olay, gökbilimcilere kara deliğin yeniden aktif hale gelmesi hakkında bilgi verdi. 2024'ün Şubat ayında, gökbilimciler Ansky'nin etrafındaki süper kütleli kara deliğin, düzenli aralıklarla patlamalarla parladığını fark etti. Bu durum, süper kütleli bir kara deliğin patlamalarını gerçek zamanlı olarak izlemek için eşsiz bir fırsat sundu.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden (MIT) Johin Chakraborty, Ansky'den gelen X-ışını patlamalarının tipik bir QPE'den on kat daha büyük ve on kat daha parlak olduğunu belirtti. Chakraborty, "Bu patlamaların her biri, başka yerlerde gördüğümüzden yüz kat daha fazla enerji açığa çıkarıyor" dedi. Ansky'nin patlamalarının ayrıca, yaklaşık 4,5 gün süren, şimdiye kadar gözlemlenen en uzun periyodu gösterdiğini de ekledi. Bu durum, mevcut kozmik modelleri zorluyor ve X-ışını patlamalarının nasıl oluştuğuna dair mevcut teorilere meydan okuyor.

Ansky'nin patlamaları, kara deliklerin dinamiklerinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunabilir. Gökbilimciler, bu patlamaların, kara deliklerin çevresindeki maddeyi nasıl etkileyeceğini ve bu tür olayların evrenin büyük yapıları üzerindeki etkilerini daha iyi kavrayabilmek adına önemli bir fırsat sunduğunu vurguluyor.