"Deprem bölgesinde planlama için GAP projesi yaklaşımı izlenebilir"

Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremlerin yıkıcı etkilerinin tespitine yönelik emekler sürerken, bölgenin yeni baştan iyi mi planlanacağına ilişkin tartışmalar hız kazanmıştır. Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Başkanı Prof. Dr. Baykan Günay, Güneydoğu Anadolu Projesi'nde (GAP) izlenen yaklaşımın, zelzele bölgesinde yeni yerleşimler kurarken de benimsenebileceğini belirtti.

TED Üniversitesi (TEDÜ) Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Başkanı Prof. Dr. Baykan Günay, 6 Şubat'tan bu yana devam eden artçı depremlerin sayısının 4 bine yaklaştığını belirterek, "Artçı depremler bir süre daha devam edecek benzer biçimde görünüyor. Yaşanan yıkımın sebeplerini yer bilimlerinin mevzusu olan naturel yer altı faaliyetlerin, sıvılaşma benzer biçimde toprak bilimlerinin mevzusu olan olayların yanı sıra, yapı bilimlerinden planlama ve mevzuata kadar pek oldukça açıdan değerlendirebiliriz" diye konuştu.

"KENTLERİN FORMU YOK, KASABA MÜHENDİSLİĞİ SÜRÜYOR"

Prof. Dr. Baykan Günay, inşaat ve yapı bilimlerinin temel kavramlarına yönelik tartışmaların hala sürdüğünü, fakat bir yol kat edilmiş benzer biçimde görünmediğini ifade etti. 1999 Marmara Depremi'nde konuşulmaya başlanan "kasaba mühendisliği" teriminin tekrardan gündeme geldiğini söyleyen TEDÜ Öğretim Üyesi, "Yerel yönetimler, demir ve etriye bağlantılarıyla betonun niteliğini denetleyecek teknik kadrolara haiz değil. İnşaat kurallarına uysa dahi zemin etüdü yapılmadan inşa edilmiş binaların yan yattığını görüyoruz" ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Baykan Günay'a nazaran bayındır kurumu, cumhuriyetin kuruluşundan bu yana çeşitli aşamalardan geçerek gelişti. Buna karşın 6 Şubat'ta meydana gelen depremlerin boyutları, ortada süreğen problemler bulunduğunu gösterdi. "Gecekondu yok, kaçak yapılaşma sürse de mevzuat var, bayındır planları var, afet planlaması, risk planlaması var. Peki mesele nerede? Binaların çöktüğü yerlerde sıhhatli bir kütle-mekan ilişkisi yok. Yani kentin formu yok" diyen Günay, "Çabamız ve özlemimiz planlama-tasarım eksenini kurgulamaya yönelmek fakat bunu bir türlü başaramıyoruz" dedi.

"YERLEŞME BİLİMİNİ VE PLANLAMAYI DIŞLAYAMAYIZ"

Bugün de 1999 depremine benzer bir görünüm yaşandığını ve mevzuya salt yer bilim açısından bakanların, yerleşme bilimin geliştirdiği kuramları neredeyse dışladığını ifade eden Prof. Dr. Günay, şunları kaydetti:

"Yeri oluşturan tutumsal, toplumsal ve siyasal nedenler, fay hattına mesafe, zemin mekaniğine uygunluk, tepelik benzer biçimde niteliklere indirgendi. Yer, merkezi yer, en azca çaba ilkesi, eşik kuramı, temel ekonomi benzer biçimde yaşamdan öğrenilmiş kuramsal çerçeveler yokmuş benzer biçimde söylemler geliştirildi. Bütün bu tartışmalarda unutulan boyut planlama oldu ve hep dışlandı. Oysa yeni yerleşimler kurarken, yerleşme biliminin ve planlamanın kuramlarını dışlayamayız. Kuramların işaret etmiş olduğu, çoğunluk için yaşanabilirlik ve sürdürülebilirliği önceleyen, kamusal alan hakkında açık akıl yürütme süreçlerine bağlılığı kapsayan 21. yüzyıl mekan planlama çerçevesini devletimizde uygulayamıyoruz."

"GAP PROJESİ YAKLAŞIMI BENİMSENEBİLİR"

Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı, marka değeri yüksek ve uluslararası literatüre geçen projelerinden biri olarak tanımlanan Güneydoğu Anadolu Projesi'nde (GAP) izlenen yaklaşımın deprem bölgesinde yeni yerleşimler kurarken de benimsenebileceğine dikkat çeken TEDÜ Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Başkanı Prof. Dr. Baykan Günay, değerlendirmelerini şu ifadelerle sonlandırdı:

"Güneydoğu Anadolu Deprem Bölgesi İyileştirme Projesi olarak adlandırdığımız önerimiz, deprem hasarlarının saptanması ve yeni bir yerleşme sistemi için gerekli bir kurguyu sağlayabilir. Merkezi ve yerel yönetimlerin temsilcileri kadar, etkilenen toplumun üyelerinin de söz sahibi olduğu bir kurumun oluşturulması, izlenecek en doğru yöntem olacaktır. Kurum ve proje başarılı olursa, tüm ülke için deprem bölgeleri oluşturabilir ve kurumlar, deprem öncesi, deprem esnası ve deprem sonrasının nasıl planlanacağına ilişkin çalışmaları yürütebilir."