BM Yaptırımları Yarın Hayata Geçiyor: İran'a Yönelik "Snapback" Mekanizması Devrede

İran'a nükleer programı nedeniyle uygulanan Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının yeniden yürürlüğe girmesini sağlayan "snapback" mekanizması, yarın (28 Eylül Pazar) Türkiye saatiyle 03.00'te hayata geçecek. 2015 Nükleer Anlaşması (JCPOA) ile kaldırılan yaptırımların otomatik olarak geri gelmesini sağlayan bu süreç, anlaşmanın tarafı olan Almanya, İngiltere ve Fransa'nın (E3) başvurusuyla işletildi. E3 ülkeleri, İran'ın nükleer silah üretimine yönelik anlaşma taahhütlerini ihlal etmesini gerekçe göstererek 28 Ağustos'ta BM Güvenlik Konseyi'ne (BMGK) başvuruda bulunmuştu.

RUSYA VE ÇIN'IN GIRIŞIMLERI SONUÇSUZ KALDI

İran'ın müttefikleri Rusya ve Çin'in, yaptırımların yeniden devreye girmesini engelleme çabaları sonuç vermedi. Bu iki ülkenin, yaptırımların altı ay ertelenmesini öngören karar taslağı, 15 üyeli BMGK'da sadece dört üyenin desteğini alabildi ve başarısız oldu.

Oylamanın ardından İngiltere'nin BM Daimi Temsilcisi Barbara Woodward, "snapback" sürecinin tamamlandığını ve BM yaptırımlarının bu hafta sonu yeniden yürürlüğe gireceğini resmen duyurdu.

İran'dan Tepki ve Tahran'a Büyükelçi Çağrısı:

BM Genel Kurulu'nda bulunan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin "asla nükleer silah peşinde olmadığını" ve şeffaflığa hazır olduklarını belirterek yaptırımları önlemek için Batı'dan destek aramıştı. Ancak E3 ülkeleri, Tahran'ın bu girişimlerini "yeterli ve inandırıcı" bulmadı.

"Snapback" mekanizmasının devreye alınmasını "sorumsuzluk" olarak niteleyen İran, bugün Almanya, Fransa ve İngiltere'deki büyükelçilerini istişare amacıyla Tahran'a çağırdı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise yaptırımların nükleer müzakereleri daha da zorlaştırdığını belirterek, "ABD diplomasiye ihanet etti ama E3 onu gömdü" dedi.

SNAPBACK MEKANIZMASININ DETAYLARI VE YENI YAPTIRIMLAR

Mekanizmanın Hukuki Durumu: 2015'teki nükleer mutabakata taraf olan ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere ve Almanya tarafından imzalanan anlaşmadaki bu mekanizma, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın 2018'de tek taraflı çekilmesine rağmen anlaşmada kalmaya devam eden E3 ülkelerine yaptırımları otomatik olarak geri getirme yetkisi veriyordu. Bu yetkinin süresi 18 Ekim'de dolacak olması, E3'ü süre dolmadan harekete geçmeye zorlamıştı.

Yürürlüğe Girecek Yaptırımlar: Yeniden uygulanmaya başlayacak BM yaptırımları şunları içeriyor:

• İranlı kişi ve kuruluşların küresel mal varlıklarının dondurulması ve seyahat yasakları.

• Silah ambargosu, uranyum zenginleştirme ve yeniden işleme yasağı.

• Balistik füzelerle ilgili faaliyetlerin yasaklanması ve enerji sektörüne yönelik kısıtlamalar.

Bu adımların, Trump dönemindeki Amerikan yaptırımlarıyla zaten sarsılmış olan İran ekonomisi üzerindeki baskıyı daha da artırması bekleniyor.

İRAN'IN NÜKLEER KAPASITESI VE GELECEK

İran, resmi olarak nükleer silah programı olmamasına rağmen, silah geliştirme seviyesine yakın oranda uranyum zenginleştiren tek ülke konumunda. 2015 anlaşması, İran'ın sadece yüzde 3 oranında uranyum zenginleştirmesine izin veriyordu. Ancak son raporlar, İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yüksek miktarda uranyuma sahip olduğunu gösteriyor; bu miktar, bazı uzmanlara göre birkaç nükleer bomba üretmeye yetebilecek seviyede.