Avrupa zorunlu askerliğe mi dönüyor?

Polonya Başbakanı Donald Tusk, geçtiğimiz ay erkekler için askerlik eğitimini zorunlu hale getirmeyi planladıklarını açıkladı. Rusya'nın 1,3 milyon, Ukrayna'nın ise 800 bin askeri bulunduğunu belirten Tusk, Polonya'daki asker sayısını 200 binden 500 bine çıkarmayı hedeflediklerini duyurdu.

Rusya, bu yılki bahar celbinde 160 bin erkeği orduya çağırarak 2011'den bu yana en büyük asker alımını başlattı. Polonya'nın amacı, olası bir savaş durumunda ülkedeki tüm erkeklerin askeri eğitim almış olmalarını sağlamak ve rezerv asker gücünü güçlendirmektir. Tusk, "Potansiyel tehditler karşısında ordumuzun yeterli olmasını istiyoruz" şeklinde açıklamada bulundu.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, bazı Avrupa ülkelerinin zorunlu askerliğe olan bakış açılarını değiştirdi. Coğrafi olarak Rusya'ya yakın olan ülkeler, ordularını güçlendirmek istiyor. Bunlardan biri, 2006 yılında zorunlu askerliğe son veren Letonya. Ancak, 2023 yılında erkekler için 11 aylık zorunlu askerlik yeniden başlatıldı. Kadınlar ise gönüllü olarak askere katılabiliyor. Letonya Başbakanı Edgars Rinkevics, Avrupa'daki diğer ülkelerin de benzer adımlar atması gerektiğini belirtti.

Polonya'nın da zorunlu askerliğe dönmesiyle, Rusya'nın tüm Avrupa komşuları bu uygulamayı geri getirmiş olacak. Batı Avrupa'da ise çoğu ülke, İkinci Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş sonrasında zorunlu askerliğe son vermişti. Ancak, Ukrayna, Litvanya, İsveç ve Letonya gibi bazı ülkeler bu uygulamayı yeniden devreye soktu.

Eski İngiltere Savunma Bakanı Tobias Ellwood, ABD'nin Avrupa'daki güvenlik garantilerinden geri çekilmesi ve Trump'ın Rusya'yla ittifak kurma eğilimleri nedeniyle Avrupa'da büyük bir askeri çatışma riskinin arttığını vurguladı. Bu durum, nesilde bir görülen savunma değişikliğini gerektirdiğini belirtti.

Bununla birlikte, Carnegie Endowment for International Peace'ten uzmanlar, zorunlu askerliğin büyük bir ekonomik yük getirdiğini, çünkü bu durum çok sayıda kişiyi barındırmak ve beslemek, ayrıca çalışanların kariyerlerine ara vermesinin ekonomiye etkisi olduğunu ifade ediyor. Ancak bazı ülkeler, askerlik hizmetini daha çekici hale getirmek ve ekonomik etkilerini dengelemek için mesleki eğitim, maaş ve istihdam gibi fırsatlar sunuyor. Estonya'da, bilgi teknolojileri çalışanları orduya katıldıklarında aynı alanda kariyerlerine devam edebiliyorlar.

Zorunlu askerlik, Avrupa'da geniş bir destek bulmuyor. Gallup'un yaptığı bir ankete göre, AB vatandaşlarının yalnızca %32'si ülkelerinin işgal edilmesi durumunda savaşmaya istekli olduklarını belirtiyor. İtalya, Avusturya ve Almanya gibi ülkeler, bu konuda en isteksiz olanlar arasında.

Bazı Avrupa ülkelerinde kadınlar için de zorunlu askerlik bulunmaktadır. İsveç ve Norveç'te kadınlar için askerlik zorunludur. Ayrıca, Danimarka'da 2026 ve Letonya'da 2028'den itibaren kadınlar için zorunlu askerlik uygulamasının başlaması planlanıyor.

Zorunlu askerliğin bulunduğu Avrupa ülkelerinde vicdani ret hakkı da tanınmaktadır, ancak Türkiye ve Azerbaycan bu konuda istisna teşkil etmektedir.