Asya'da Bankacılık Krizi Alarmı: Çin Emlak ve Rusya'da Borç Sorunları Büyüyor

Orta Doğu ve Ukrayna'daki savaşlarla çalkalanan Asya ülkeleri, ekonomik cephede yeni ve yıkıcı bir krize doğru sürükleniyor. Bölgenin ve dünyanın en büyük ekonomileri olan Rusya ve Çin'deki ekonomik bunalımların kartopu gibi büyüyerek bir çığa dönüşme riski taşıdığı belirtiliyor. Japonya ise bankacılık krizinin önüne geçebilse de merkez bankası hala enflasyonun önünü alabilmiş değil. Uzmanlar, Asya'da bir bankacılık krizinin kapıda olduğunu ve gelecek 12 ay içinde patlak verebileceğini vurgulayarak, bu krizin tüm dünyayı etkisi altına almakla tehdit ettiğini belirtiyor.

2025'TE ÇIN EMLAK KRIZI: DEVLER BORÇ BATAĞINDA

Çin'de emlak krizi ülkeyi derinden etkilemeye devam ediyor. Emlak devleri son dönemlerde ayakta kalmakta zorlanıyor. Evergrande iflas ederken, Country Garden ve Vanke gibi şirketler de borç yapılandırma sürecinde. Bu şirketlerin çoğu, yurt dışı tahvil borçlarını ödeyemez hale geldi. Yarım kalan projeler sebebiyle halkta güven kaybı giderek büyüdü.

Çin'de Emlak Krizi Nasıl Başladı?

Kriz, 2020'de dev inşaat firması Evergrande'nin borçlarını ödeyememesiyle tetiklendi. Çinli inşaat devleri uzun yıllar borçlanarak büyüdü: Daireler daha inşa edilmeden satılıyor, bu ön satışlardan elde edilen gelirle yeni projeler başlatılıyordu. Ancak 2020'de hükümet, "Üç Kırmızı Çizgi" adlı regülasyonu getirdi. Bu düzenleme ile şirketlerin borç seviyeleri sınırlanmaya başladı ve kredi muslukları kısıldı. Bu durum, birçok inşaat şirketini likidite krizine sürükledi ve devasa sayıda konut projesi yarım kaldı. Eskiden "ev almak yatırım aracıydı" algısı değişirken, şimdi insanlar fiyatların daha da düşeceğinden korktuğu için alım yapmak istemiyor. 2025 itibarıyla gayrimenkul satışları 2019'a göre yüzde 40'tan fazla azalmış durumda. Boş konut sayısının ise 60-70 milyon civarında olduğu tahmin ediliyor.

Bankalar ve Gölge Finans Sistemi Baskı Altında

İnşaat sektörüne yüksek oranda kredi veren bankalar, tahsili zor krediler sebebiyle ciddi problemler yaşıyor. "Gölge bankacılık" olarak adlandırılan kayıt dışı borç mekanizmaları (tröstler, yatırım fonları) da iflas eden geliştiriciler sebebiyle çökmeye başladı. Çin hükümeti 2024 sonu itibarıyla bazı önlemler aldı: Sınırlı mali destek, faiz indirimi ve "bitmemiş evlerin tamamlanması" için özel fonlar oluşturuldu. Ancak büyük bir kurtarma paketi gelmedi, çünkü bu durum "ahlaki tehlike" (moral hazard) oluşturabilir; yani borçla büyüyen şirketleri ödüllendirmiş olur.

RUSYA'DA BANKALAR UÇURUMA SÜRÜKLENIYOR

Rus ekonomisi de büyük bir krize doğru sürükleniyor. Bloomberg'e göre, önümüzdeki 12 ay içinde sistemik bir bankacılık krizi yaşanabileceği ihtimali, Rus bankacıları endişelendiriyor. Bloomberg tarafından görülen belgeler ve yetkililere göre, ülkenin en büyük bankaları, artan kötü krediler sebebiyle sessiz bir şekilde alarm vermeye başladı. Şirketler ve bireysel müşteriler yüksek faiz oranları altında borçlarını ödemekte zorlanıyor. Bloomberg'e konuşan kaynaklar, durumun son derece riskli olduğunu ve koşullar değişmezse, önümüzdeki yıl içinde ülke genelinde bir borç krizinin finans sektörüne yayılabileceğini söylüyor. Bunun temel sebebi ise, Rusya'nın 3 yıldır sürdürdüğü Ukrayna'daki savaş olarak gösteriliyor. Avrupa Birliği, daha fazla Rus bankasına yaptırım uygulamayı tartışıyor.

Bankalar Parasını Alamıyor

Bazı büyük bankaların dahili notlarına göre birçok borçlu ödemelerini erteliyor ve kamuya açıklanan gecikmiş kredi oranları bu tabloyu gizliyor. Rusya Merkez Bankası verilerine göre bankalar 2024 yılında 3.8 trilyon ruble ile rekor kar açıklamış olsa da, iç değerlendirmeler kredi portföylerinde hızlı bir daralma yaşandığını ortaya koyuyor. 2025'in ilk iki ayında şirket kredileri 1.5 trilyon ruble azaldı. Hükümetin savaş için yaptığı devasa harcamalar, savunma sanayiini canlandırırken özel sektör şirketleri yavaşlayan talep, artan maliyetler ve düşen ihracat gelirleriyle baş etmeye çalışıyor. İnşaat ve sanayi sektörlerinde gözle görülür bir durgunluk yaşanırken, askeri üretim tarafında da ilk kez bir tıkanma emaresi ortaya çıktı.