''Alkollü içki üretimini destekleyerek geldik'' diyen AKP''li Zeybekçi''ye son 10 yıl verileriyle yanıt...

Nihat Zeybekçi, bu açıklamaları ile alkollü mekanların izole edildiği tepkisine neden olmuştu.

SOSYAL MEDYADA ZEYBEKÇİ'YE TEPKİLER

10 YILDA ASGARİ ÜCRET 3,4, RAKI FİYATI 4,75 KATINA ÇIKTI 

Alkol Dosyası I: Alkol yasakları vergiler ve tüketim  dosya haberinde AKP'li Zeybekçi'nin dediğinin tersine AKP iktidarı döneminde alkol zamları ve yasakları üst seviyede. Her ne kadar ÖTV zammı 2012 yılında otomatiğe bağlanmış ve bu durum 2013’te yürürlüğe girmiş olsa da 2010, 2011 ve 2012 yıllarında da alkole büyük ÖTV zamları getirilmişti. 2010 yılındaki zam ile bir şişe büyük (70 cl) Yeni Rakı 30 TL’den 34 TL’ye çıkmıştı. 2011 yılında motorlu taşıtlarla beraber alkoldeki maktu ÖTV tutarına da yüzde 20 ila 40 arasında değişen oranlarda zam gelmiş; 2012 yılındaki başka bir zamla da bir büyük Yeni Rakı’nın fiyatı 50 TL’yi bulmuştu. 2019 itibariyle, otomatik zamların da etkisiyle bir büyük Yeni Rakı’nın fiyatı 142.5 TL’yi görmüş durumda. TÜİK’in Tüketici Madde Fiyatları’na göre 2009- 2018 yılları arasında rakı fiyatlarını buradan görebilirsiniz.

Karşılaştırma açısından örneklendirilecek olunursa, 2010 yılında asgari ücret net 599 TL idi ve asgari ücretli bir vatandaş, net maaşıyla 20 şişe rakı alabiliyordu. Bugün ise 14 şişe alabiliyor.

Benzer biçimde, Associated Press’e göre 2004’ten beri rakı fiyatları yüzde 500 oranında artarken tüketici fiyat endeksi aynı dönemde yüzde 161 oranında arttı. Vergi uzmanı Ozan Bingöl, bugün, bir şişe rakının satış fiyatının yüzde 82,5’inin vergilerden oluştuğunu belirtiyor.

ASGARİ ÜCRETLE KAÇ ŞİŞE VİSKİ ALINIR?

Asgari ücretlere göre alkol satın alabilme gücünü diğer ülkelerle viski üzerinden karşılaştırabiliriz. Brüt asgari ücretlerden karşılaştıracak olursak, asgari ücretli bir vatandaş, brüt maaşıyla, şişesi 219,5 TL’den yaklaşık 12 şişe Jack Daniel’s (70 cl) alabiliyor. Net maaşı baz aldığımızda bu rakam 9 şişeye düşüyor. Dünya çapındaki yaygınlığı düşünüldüğünde karşılaştırma açısından kolaylık olması açısından seçtiğimiz Jack Daniel’s, Amerikan menşeli, dünyanın en çok satan 6. viski markası. Örneğin Fransız bir asgari ücretli çalışan, brüt maaşıyla şişesi 19 Euro’dan yaklaşık 79 şişe Jack Daniel’s alabiliyor. Birleşik Krallık’ta asgari ücretli bir vatandaş şişesi 26 Pound’dan 48 şişe Jack Daniel’s alabiliyor. Bir şişe Jack Daniel’s’ın 34 Euro olduğu 4. sıradaki İrlanda’da da yine asgari ücretli bir vatandaş brüt bir aylığıyla yaklaşık 48 şişe Jack Daniel’s alabiliyor. Yunanistan’da ise bu rakam 27 şişe.

Belki de Türkiye’deki alkol alım gücünü, alkole yönelik sınırlamaların ve yasakların Türkiye gibi fazla olduğu başka ülkelerle karşılaştırmak daha doğru olacaktır. Avrupa Birliği’ni kapsayan “Dadı Devlet Endeksi” (Nanny State Index), ülkelere göre alkol, tütün, e-sigaralar ve yiyecek-içeceklere uygulanan sınırlamalar üzerinden hazırlanan ve bu ürünlerin Avrupa Birliği sınırları içerisinde en rahat ve en zor tüketildiği yerleri listelemeyi amaçlayan bir endeks. Alkol başlığı altında -alım gücüne göre oranlanmış- vergilendirme, reklam yasakları ve diğer kısıtlamalar yer alıyor. Bu endeks, yukarıda örnek gösterilen Fransa’nın 28 ülke içerisinde alkole uygulanan vergi bağlamında 14. sırada olduğunu gösteriyor. Bu listenin birinci ve üçüncü sıralarındaki Finlandiya ve İsveç’te asgari ücret yok. Listeye göre Birleşik Krallık ikinci, İrlanda dördüncü, Yunanistan ise yedinci sırada. Yani asgari ücretle alkol alım gücünü karşılaştırdığımız ülkelerin de alkole uyguladıkları vergi Avrupa ülkeleri içerisinde fazla olsa dahi Türkiye ile kıyaslandığında aradaki fark görülebiliyor.

Yunanistan ile fiyatlar, iki ülkenin milli içkileri, kardeş içkiler rakı ve ouzo üzerinden de karşılaştırılabilir. Yunanistan’ın en popüler ouzo markalarından Plomari’nin 70 cl’lik şişesinin fiyatı 9,5 Euro. Bu, asgari ücretli bir Yunan vatandaşının brüt maaşıyla 72 şişe ouzo alabilmesi demek. Bir Türk vatandaşı ise brüt asgari ücretiyle yaklaşık 18 şişe Yeni Rakı alabiliyor.

Bir şişe bira için İngiliz 6,5 Fransız 8, İrlandalı 11, Yunan 21, Türk 47 dakika çalışıyor

Euronews’un Türkiye’deki alkol fiyatları ile Avrupa’daki alkol fiyatlarını karşılaştırdığı bir çalışması bulunuyor. Buna göre bir Türk vatandaşı bir kutu bira için 45 dakika çalışırken bir Fransız 8 dakika çalışıyor.

Euronews, yaptığı karşılaştırmada ortalama ücret olarak hangi miktarı baz aldığını belirtmemiş. Hesaplama kolaylığı için yine asgari ücret baz alındığında da saatlik brüt asgari ücretin saatlik 10,03 Euro olduğu Fransa’da en popüler bira Kronenbourg, 1,30 Euro’dan satılıyor. Bu da bir Fransız’ın bir şişe bira için yaklaşık 8 dakika çalıştığı anlamına geliyor. Yukarıda belirlediğimiz ülkelerden devam edecek olursak, Nisan 2019’da brüt asgari ücretin saatte 8,21 Pound’a çıkacağı Birleşik Krallık’ta bu rakam, bir kutu Carling’in 0,90 Pound olduğu göz önüne alınırsa yaklaşık 6,5 dakika. Brüt asgari ücretin saatlik 9,80 Euro olduğu İrlanda’da, asgari ücretli bir vatandaş ise 1,87 Euro’dan bir kutu Guinness için 11 dakika çalışıyor. Son olarak, ekonomik krizden ötürü 6 senedir asgari ücrete herhangi bir zammın gelmediği ve saatlik asgari ücretin 3,94 Euro olduğu Yunanistan’da 1,38 Euro’dan bir kutu Mythos için 21 dakika çalışılıyor. Türkiye’de ise bir şişe Efes’i 9 TL, saatlik asgari ücreti de aylık 225 saatten 11,37 TL olarak hesapladığımızda, asgari ücretli bir çalışanın 1 şişe Efes için 47 dakika çalıştığı sonucu ortaya çıkıyor.

ÖTV DEVLET İÇİN HAYATİ BİR GELİR KALEMİ

ÖTV’nin ve genel olarak dolaylı vergilerin devlet bütçesinin can damarlarından biri olduğunu söylemek yanlış olmaz. Öyle ki, Cumhuriyet’in vergi uzmanı Ozan Bingöl’ü kaynak gösterdiği haberine göre, 2017 yılında devletin vergi geliri 536 milyar TL iken bunun yüzde 67’si dolaylı vergilerden oluşmuş ve yaklaşık 138 milyar TL’si ÖTV’den toplanmış. Toplanan ÖTV’nin 10 milyar TL’sini ise alkollü içkilerden alınan ÖTV oluşturmuş.

Buna bağlı olarak sosyal medyada yayılan bir başka iddia ise devletin alkollü içeceklerden aylık ÖTV gelirinin 14 milyar TL’yi bulduğu oldu. Temmuz 2018’den beri dolaşımda olduğu görülen bu iddia ise yanlış. Yukarıda belirtildiği gibi, 2017’de devletin kasasına alkolden giren ÖTV geliri 10 milyar TL civarında. 2018’de ise tütün ve alkolden toplam 55 milyar TL gelir elde edilmiş. Dolayısıyla sadece alkolden 1 ayda 14 milyar TL ÖTV geliri elde edilmesi pek mümkün görünmüyor. Devletin 2019 yılında alkolden ÖTV geliri beklentisi ise 15 milyar TL civarında.