Afrika’da kıtasal ayrılma hızlandı: Yeni okyanus doğum aşamasında

Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni bir sismik araştırma, Kenya’nın kuzeyindeki Turkana Gölü çevresinde Doğu Afrika Rift Sistemi’nin kıtasal ayrışma sürecine beklenenden daha yakın olduğunu ortaya koydu. Çalışmada, bölgedeki yer kabuğunun ciddi biçimde inceldiği ve bu jeolojik dönüşümün, erken insan türlerine ait fosillerin yoğunluğuyla da bağlantılı olabileceği değerlendirildi.

Kabuk Kalınlığı 13 Kilometre Seviyesine Kadar Geriledi

Afrika ve Somali tektonik levhalarının yılda yaklaşık 4,7 milimetrelik ayrılma hareketiyle şekillenen Doğu Afrika Rift Sistemi’nde, sismik veriler kabuk yapısında dikkat çekici bir incelmeyi ortaya koydu. Araştırmacılar Christian Rowan ve Anne Bécel’in de yer aldığı ekip, Turkana havzasında kıtasal kabuğun ortalama 13 kilometreye kadar düştüğünü belirledi. Oysa standart kıtasal kabuk kalınlığının yaklaşık 35 kilometre seviyesinde olduğu biliniyor. Bilim insanları bu durumu, “necking” olarak adlandırılan ileri evre bir jeolojik incelme süreciyle açıklıyor.

4 Milyon Yıllık Jeolojik Süreç Fosil Yoğunluğunu Açıklıyor

Bölgedeki Homo habilis, Homo erectus ve Australopithecus türlerine ait yoğun fosil kayıtları uzun yıllar boyunca yüksek canlı çeşitliliğiyle ilişkilendirilmişti. Ancak yeni jeolojik veriler, bu yoğunluğun temel nedeninin biyolojik çeşitlilikten çok, ideal fosilleşme koşullarını oluşturan hızlı gömülme süreçleri olduğunu gösterdi. Yaklaşık 4 milyon yıl önce başlayan kabuk incelmesinin tetiklediği volkanik faaliyetler ve çökme hareketleri, canlı kalıntılarını hızla örten kalın tortul katmanların oluşmasına yol açtı.

Rift Sistemi Yeni Bir Okyanusun Doğuşuna Gidiyor

Jeolojik zaman çizelgesine göre yaklaşık 45 milyon yıl önce başlayan Rift oluşumu, 4 milyon yıl önce belirgin bir incelme evresine girdi. Araştırma ekibi, kabuğun bu süreçte giderek zayıflayarak nihai aşamada tamamen ayrılacağını ve yeni bir okyanus tabanı oluşumuna zemin hazırlayacağını ifade ediyor. Bu sürecin, Atlas Okyanusu’nun geçmişteki oluşumuna benzer bir evrimsel mekanizma izleyebileceği belirtilirken, levha hareketlerinin mevcut hızında bu dönüşümün milyonlarca yıl sürebileceği öngörülüyor.