Afar yarığı genişliyor: Dünyanın haritası değişecek

Bilim insanları, bir zamanlar yapbozun iki parçası gibi birbirine bağlı olan Afrika ve Arabistan’ın, tıpkı fermuarın açılması gibi kuzeydoğudan güneye doğru yavaşça ayrıldığını ortaya koydu. Sürece yoğun volkanik aktiviteler ve sismik hareketler eşlik ederken, araştırmacılar bu ayrışma tamamlandığında yaklaşık 5–10 milyon yıl sonra Afrika’nın iki ayrı kıta görünümüne kavuşacağını belirtiyor.

Bu olası yeni jeolojik düzende Afrika'nın batı bölümünde Mısır, Cezayir, Nijerya, Gana ve Namibya gibi ülkelerin bulunduğu daha büyük bir kara parçası yer alırken; doğu bölümünü ise Somali, Kenya, Tanzanya, Mozambik ve Etiyopya’nın büyük kısmının içinde olduğu daha küçük kıtasal blok oluşturacak.

ESKİ MANYETİK VERİLER 'DİJİTAL CANKURTARILDI'

Bilimsel ekibin elde ettiği sonuçların temelinde, Doğu Afrika Rifti’nin bulunduğu Afar bölgesine ilişkin 1968–1969 yıllarında havadan toplanan manyetik verilerin dijitalleştirilerek modern teknolojilerle yeniden analiz edilmesi yer alıyor. Ayrıca Kızıldeniz ve Aden Körfezi’nden elde edilen tarihî verilerin de çalışmaya dahil edilmesiyle kıtasal ayrışma sürecine dair geçmişe uzanan net bir tablo oluşturuldu.

Keele Üniversitesi’nden jeolog Prof. Peter Styles, araştırmanın önemini şu sözlerle özetledi:
"Bu bulgular, gezegenimizin yüzeyinin nasıl sürekli değiştiğine dair eşsiz bir pencere açıyor."

DÜNYANIN EN NADİR JEOLOJİK KAVŞAKLARINDAN BİRİ

Afar bölgesi, üç tektonik çatlağın bir araya geldiği dünyadaki nadir noktalardan biri: Etiyopya Ana Çatlağı, Kızıldeniz Çatlağı ve Aden Körfezi Çatlağı burada birleşiyor. Manyetik kayıtlar, Aden Körfezi’nden batıya doğru Afar depresyonuna kadar uzanan eski deniz tabanı yayılma izlerini ortaya çıkararak Afrika–Arabistan ayrışmasının tahmin edilenden daha önce başlamış olabileceğine işaret etti.

Uzmanlara göre Dünya’nın manyetik kutuplarının geçmişte defalarca yer değiştirmesi, kabukta tıpkı ağaç halkaları veya barkodlar gibi izler bırakıyor ve bu izler kıtasal hareketlerin tarihini çözmede kritik rol oynuyor.

SÜREÇ BAŞLADI AMA MİLYONLARCA YIL GEREKİYOR

Swansea Üniversitesi’nden Dr. Emma Watts, bölünmenin halihazırda devam ettiğini fakat kuzey segmentte yılda yalnızca 5–16 mm ilerlediğini belirterek sürecin tamamlanmasının milyonlarca yıl süreceğini söyledi. Benzer ayrışma mekanizmaları halihazırda Aden Körfezi’nde ve Etiyopya’daki Erta Ale volkanik sistemi etrafında da gözlemleniyor.

Journal of African Earth Sciences’ta yayımlanan araştırma, 1968 Afar Manyetik Araştırması’nın bilim dünyasına yeniden kazandırılmasıyla kıta ayrılmasının erken evrelerine dair büyük bir bilgi boşluğunu doldurmuş oldu.

Bilim insanları önümüzdeki yıllarda Afar bölgesinin jeolojik evriminin daha kapsamlı şekilde izlenmesi gerektiğini belirtiyor.