ABD–İran hattında diplomasi daha başlamadan kriz çıktı

ABD ile İran arasında yapılması planlanan nükleer müzakereler yaklaşırken, belirsizlik ve gerilim daha masa kurulmadan tırmandı. Görüşmelerin İstanbul yerine Umman’da yapılacağının açıklanmasıyla birlikte; yer, format ve kapsam konularında taraflar arasındaki görüş ayrılıkları açık biçimde ortaya çıktı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, cuma günü saat 10.00’da Umman’da görüşme yapılacağını duyururken, Beyaz Saray da tarih ve saati doğruladı.

ABD basınına yansıyan bilgilere göre, Arap ve Müslüman ülkelerin devreye girerek Washington’a “diplomasiden çekilmeyin” çağrısı yapması üzerine ABD, Umman seçeneğini kabul etti. Axios’a konuşan üst düzey bir ABD’li yetkili, görüşmelere temkinli yaklaştıklarını belirterek, başarı ihtimali konusunda ciddi şüphe taşıdıklarını ifade etti. Buna karşın, Trump yönetiminin bölgedeki müttefiklerin taleplerine saygı gereği diplomasi kapısını tamamen kapatmadığı aktarıldı.

ABD Başkanı Donald Trump ise gelişmelerin ardından sert açıklamalarda bulundu. Trump, İran’da kaos yaşandığını savunarak protestocuları desteklediklerini söyledi ve İran lideri Hamaney’e yönelik, “Endişelenmesi gerek” ifadesini kullandı. Nükleer programın yeniden canlandırılmasına yönelik herhangi bir adımın sert karşılık göreceğini de vurguladı.

İran cephesi ise baskılara karşı net bir duruş sergiliyor. Katarlı ve Lübnanlı kaynaklara konuşan İranlı yetkililer, müzakerelerin yalnızca nükleer dosya ile sınırlı olacağını, balistik füze programı ya da bölgesel politikaların masaya getirilmesini kabul etmeyeceklerini belirtti. Tahran yönetimi, görüşmelerin formatının değiştirilmesine yönelik girişimlere boyun eğmeyeceğini açıkça dile getirdi.

Son olarak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, görüşmelerin yapılacağı yerin netleşmesi için çalışmaların sürdüğünü belirterek, “İran cuma günü masaya oturmak isterse biz hazırız” dedi. Ancak Rubio, anlamlı bir sonuç için balistik füzeler konusunun da gündeme gelmesi gerektiğini ifade etti.

Diplomatik tartışmalar sürerken sahadaki askeri hareketlilik de dikkat çekti. ABD Merkez Komutanlığı, USS Abraham Lincoln uçak gemisinden kalkan bir F-35 savaş uçağının İran’a ait bir insansız hava aracını düşürdüğünü duyurdu. İran basını ise söz konusu dronun görevini tamamladığını savundu. Aynı süreçte İran Devrim Muhafızları’nın ABD bayraklı bir ticari gemiyi tehdit etmesi, bölgedeki tansiyonu daha da artırdı.