ABD'den TikTok Yasağına Üçüncü Uzatma Kararı

ABD Başkanı Donald Trump, TikTok'un Çinli ana şirketine platform için bir Amerikalı alıcı bulması için 75 gün daha süre vereceğini veya aksi takdirde ülke çapında bir yasakla karşı karşıya kalacağını işaret etti. Peki neden tüm bu uzatmalar?

Popüler sosyal medya uygulaması TikTok'a yönelik ABD yasağının Perşembe günü üçüncü kez uzatılması bekleniyor. ABD Başkanı Donald Trump, Salı günü yaptığı açıklamada yasağı "muhtemelen" uzatacağını ancak bunun için Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in onayına ihtiyacı olacağını belirtti. Yüksek Mahkeme'nin Ocak ayında ByteDance şirketinin uygulamayı ya Amerikalı bir alıcıya satması ya da ülke çapında yasaklanması gerektiği kararını onamasının ardından, yasağın yürürlüğe girmesi için son tarih 19 Haziran'dı. Euronews Next, bu uzatmanın ne anlama geldiğini ve TikTok'un ulusal güvenlik endişeleri ile Trump'ın jeopolitik stratejileri arasındaki bağlantıyı inceledi.

TikTok, Çin ile Müzakerelerde Bir Koz Olarak mı Kullanılıyor?

İspanya'daki Elcano Kraliyet Enstitüsü'nden teknik ve dijital politika uzmanı Darío García de Viedma, Trump'ın TikTok yasağını uzatmasının şaşırtıcı olmadığını, çünkü bunun Çin ile yapılacak müzakerelerde bir koz olarak kullanıldığına inandığını belirtti. García de Viedma, Euronews Next'e yaptığı açıklamada, hem Xi hem de Trump'ın çıkarlarının bir satın alma veya yasakla karşılandığı bir senaryo görmediğini ifade etti. Ona göre, bu durumun daha geniş bir müzakerenin parçası olması gerekiyor; bir tarafın TikTok'u, diğer tarafın ise tarifeler veya ihracat kontrolü gibi başka bir konuyu kabul ettiği bir senaryo.

Trump'ın geçen hafta ABD ile Çin'in, Çinli öğrencilerin Amerikan kolej ve üniversitelerine kayıt yaptırmasına izin verilmesi karşılığında ABD'nin mıknatıs ve nadir toprak mineralleri alacağı yeni bir ticari ilişki konusunda anlaştıklarını iddia etmesi dikkat çekiciydi. Bu anlaşmayla ayrıca ABD'nin Çin ürünlerine uyguladığı gümrük vergileri %55'e, Çin'in Amerikan ürünlerine uyguladığı gümrük vergileri ise %10'a düşürüldü. García de Viedma, ilişkilerin sakinleşmiş gibi görünse de TikTok'u satışa zorlamak için doğru zaman olmadığını belirtti. Ayrıca, TikTok yasağının Çin üzerinde siyasi nüfuz elde etmek için ilk kez kullanılmayacağını da ekledi.

Küresel Bir Eğilim mi?

Hindistan Devlet Başkanı Narendra Modi'nin, Çin ile sınır çatışmalarının ardından 2020'de 58 Çin uygulamasıyla birlikte TikTok'u yasaklaması emsal teşkil ediyor. BBC'nin haberine göre uygulama bir gecede ortadan kalktı ancak hesaplar ve eski videolar hala çevrimiçi. García de Viedma, görüştüğü Hindistanlı siyaset uzmanlarına göre bu hareketin "popülist" olduğunu ve "Modi'nin Çin ile olan çatışmayı çözdüğünü ve bunun Hindistan egemenliğine doğru çok büyük bir adım olduğunu" gösterdiğini söyledi.

García de Viedma, "Başkan Trump tam tersini yapıyor" dedi. "Şu anki söylemi, TikTok'u kurtaracağım. [Trump] Modi'nin tam tersini söylüyor, ancak aslında aynı eğilim, onu bir egemenlik söylemi olarak kullanıyor." Avrupa Dijital Hakları Kıdemli Politika Danışmanı Jan Penfrat da, Modi gibi tüm Çin uygulamalarının yasaklanması yönünde bir hareketin daha sonra ortaya çıkması durumunda şaşırmayacağını söyledi: "Yönetimin ilerleyen dönemlerinde, temelde 'hadi Amerika'nın sunduklarıyla rekabet eden tüm Çin mallarını yasaklayalım' gibi bir fikir ortaya atılırsa şaşırmam."

TikTok ve Veri Güvenliği: Teorik Bir Endişe mi, Genel Bir Risk mi?

TikTok'un elden çıkarılmasını öngören yasa tasarısını kabul eden Cumhuriyetçi Parti'nin temel argümanı, ByteDance'in talep etmesi halinde Çin hükümetine ABD verilerini göndermek zorunda bırakılabileceği yönünde. Ancak García de Viedma, yetkililerin TikTok verilerinin Çin hükümetine aktarılıp aktarılmadığı konusunda karşıt görüşleri olması sebebiyle bunun büyük ölçüde "teorik bir endişe" olduğunu savundu. Yine de veri gizliliği endişelerinin TikTok içerik üreticilerini pek etkilemediğini, platformda kalmaya devam ettiklerini ekledi.

ABD'nin de Çin'e benzer bir veri transferi yasası bulunuyor: Clarifying Lawful Overseas Use of Data Act (CLOUD). Trump'ın ilk görev süresinde çıkarılan bu yasaya göre, ABD hükümeti, ciddi suçları araştırmalarına yardımcı olmak için dünyadaki herhangi bir sunucuda gizlenen veriler için Amerikan teknoloji şirketlerine celp gönderebilir.

Penfrat ve García de Viedma, TikTok'un verileri paylaşma ve saklama biçimleri sebebiyle diğer sosyal medya uygulamaları kadar güvenlik riski taşıdığını savunuyor. Penfrat, "Hassas bir alanda çalışıyorsanız tüm bu sosyal medya uygulamaları bir güvenlik riski oluşturuyor çünkü hepsi kurulu oldukları cihaz üstünden büyük miktarda veri topluyor" dedi ve ekledi: "Ve bunun TikTok'un Çin'den gelmesiyle hiçbir ilgisi yok, tamamen şirketin iş modeliyle ilgili." Penfrat, bu iş modelinin kişisel verilerin toplanmasını ve reklam verenlere satılarak tavsiye sistemlerine aktarılmasını içerdiğini söyledi. Avrupa Komisyonu da TikTok'un reklam veritabanının AB platform kurallarını ihlal ettiğini belirtiyor.

Penfrat, ABD veya Çin hükümet organlarının veri istemesi durumunda sosyal medya şirketlerini bu verileri kendilerine vermeye zorlamalarına gerek olmadığını, hedefli reklam pazarında kişisel veriler için gerçek zamanlı teklif vermeye katılıp sosyal medya şirketlerini tamamen atlayabileceklerini savundu. "Bu inanılmaz derecede karmaşık bir sektör ve sonunda yüzlerce tarafın kişisel verilere erişebilmesine yol açıyor ve bir bakıma tamamen kontrolden çıkmış durumda" dedi. Penfrat, ABD'deki Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) gibi hükümet kurumlarının ticari pazardan kişisel verileri satın almaya başladığını çünkü istedikleri tüm bilgilere arama emrine ihtiyaç duymadan ulaşabildiklerini de belirtti.

Operasyon mu, Algoritma mı Satılacak?

García de Viedma'ya göre, satışın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ve ByteDance'in TikTok algoritmasını mı yoksa sadece ABD merkezli operasyonlarını mı satmak zorunda kalacağı henüz belirsiz. García de Viedma, ABD'nin yalnızca operasyonları satın alması ve algoritmaları satın almaması durumunda, Avrupa'daki kullanıcılar için hangi içeriğin görüldüğünü veya önerildiğini değiştirebileceğini söyledi. Bu durum, parayı çoğunlukla Amerika Birleşik Devletleri'nden taşıyan sözde "TikTok ekonomisinin" olası "çöküşüne" yol açabilir.

García de Viedma, "Birkaç gün içinde büyük TikTok topluluğu başka bir platforma taşınabilir ve bu, TikTok'ta yaratılan tüm entelektüel hareketler, kültür ve politika üzerinde büyük bir etkiye sahip olacaktır" dedi. Ancak, Trump'ın yasağı belirsizleştirerek istediği şeyin bu olabileceğini, içerik üreticilerini gelir kaynaklarını canlı tutmak için Instagram gibi diğer platformlara geçmeye zorlayabileceğini de ekledi. Ona göre Trump, bunu yaparak "TikTok'u kullanıcı tabanından silmek, etkisini ve fiyatını düşürmek için orta vadeli bir strateji" uygulayabilir.