45 tonluk vinç Ayasofya’ya sokuldu: Bakanlık ‘sorun yok’, uzmanlar ‘büyük risk’ diyor

Dünya kültür mirasının en kıymetli yapıları arasında yer alan Ayasofya, devam eden restorasyon çalışmalarıyla yeniden gündemde. Bu kez tartışmanın merkezinde, ana kubbenin güçlendirilmesi amacıyla yapının içine 45 ton ağırlığında iki dev vincin sokulması bulunuyor. Ayasofya’nın 1500 yıllık geçmişi boyunca böylesine ağır makinelerin iç mekâna alınması ilk kez yaşanıyor.

TEPKİ BÜYÜDÜ, BAKANLIK AÇIKLAMA YAPTI

Sosyal medyada hızla yayılan görüntüler, "tarihi yapıya büyük zarar veriliyor" eleştirilerini beraberinde getirdi. Bunun üzerine Kültür ve Turizm Bakanlığı açıklama yaparak, vinçlerin güvenlik hesaplamalarıyla içeri alındığını belirtti. Bakanlık açıklamasında, zeminin metrekare başına 30 ton taşıma kapasiteli özel bir sistemle güçlendirildiği ve vincin zemine düşen yükünün 6 tonla sınırlı olduğu ifade edildi.

UZMANLAR TAM TERSİNİ SÖYLÜYOR

Restorasyon ve mimarlık tarihçileri ise aynı fikirde değil. UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi Uygulama Rehberi Madde 172’nin "risklerden kaçınma" ilkesine dikkat çeken uzmanlar, aşırı yük, titreşim ve yapısal stresin Ayasofya gibi hassas taş ve tuğla yapılar için yüksek tehlike oluşturduğunu savunuyor.

Prof. Dr. Zeynep Ahunbay, "Bu kadar ağır makinelerin içeri alınmasına hangi bilimsel verilere dayanarak karar verildiğini anlamıyorum" diyerek tepki gösterdi. Bugüne kadar Ayasofya restorasyonlarında görev alan Mimar Ahmet Turan Köksal ise zemindeki çatlakların bile anlamlı olduğunu belirterek "Bir çatlak daha artsa bunun sorumluluğunu kim alacak?" dedi.

İHALEYİ ALAN ŞİRKET TARTIŞMALARIN ODAĞINDA

Restorasyonun bu etabının ihalesini alan firmanın da tartışmayı büyüttüğü belirtiliyor. 218 milyon 500 bin TL’lik ihaleyi Güryapı Restorasyon Taahhüt ve Ticaret A.Ş. üstlendi. Şirketin kurucusu Hasan Gürsoy’un Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın lise arkadaşı olduğu bilinirken, "yakın çevre ilişkileri ve acele restorasyon tercihleri" eleştirilere neden oldu.

"ETKİLERİ YILLAR SONRA ORTAYA ÇIKAR"

Uzmanlara göre asıl risk hemen fark edilmeyecek. Arkeolog Ömer Faruk Yavaşçay, "Bu makinelerin oluşturacağı tahribatı bugün ölçemeyiz; ancak ileride mutlaka etkilerini görürüz" diyerek uyarıda bulundu. Klasik Arkeolog Azizcan Erenkol ise "UNESCO bu projeye onay verdi mi? 1996–2006 restorasyonlarında vinç kullanılmadan da çalışma yapılabildi" ifadesini kullandı.

"EN KÜÇÜK RİSK BİLE ALINMAMALI"

Mimar Mehmet Berksan tartışmayı özetleyen cümleyi kurdu: "Ayasofya, insanlığın ortak mirasıdır. İçine dev vinç sokarak restorasyon yapmak, en küçük hatanın bile telafisinin olmadığı bir yapıda kesinlikle göze alınmaması gereken bir risk."