4.5 trilyon dolarlık rüya: Suudi Arabistan’ın ‘The Line’ fiyaskosu

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın dünyaya "geleceğin şehri" olarak tanıttığı The Line (Çizgi) projesi, bugün çölün ortasında yarım kalmış bir hayalden ibaret. 170 kilometre boyunca uzanacak cam duvar şeklinde tasarlanan bu şehir, yerçekimine, doğaya ve fiziğe meydan okuyan bir mega vizyon olarak tanıtılmıştı. Ancak 1.5 trilyon dolarlık dev proje, mühendislik sınırlarını zorlayan fikirler, finansal darboğazlar ve fiziksel imkânsızlıklar nedeniyle çöktü.

GELECEĞİN KENTİNDEN GERİYE BOŞ TEMELLER KALDI

The Line, yerden 500 metre yükseklikte, tamamen yenilenebilir enerjiyle çalışan, 9 milyon kişilik bir kent olarak planlanmıştı.
İçinde üniversiteler, hastaneler, hızlı trenler, rezidanslar ve marina yer alacaktı. Ancak proje ilerledikçe, mühendislerin uyarıları bir bir gerçeğe dönüştü.

Bugün The Line’ın bulunduğu Neom bölgesi, devasa çelik kazıklar, boş tüneller ve terk edilmiş işçi kamplarıyla dolu bir yarım kalmış şantiyeye dönüşmüş durumda.

Projede görev alan mühendislerden biri, "30 katlı ters asılı bir binanın sarkaç gibi sallanacağını anlattık ama dinlemediler. Fizik kanunlarıyla tartışamazsınız." sözleriyle durumun özünü özetledi.

"GERÇEKLİĞE KARŞI VİZYON" MÜCADELESİNİ DOĞA KAZANDI

The Line, 20 dakikada bir ucundan diğerine ulaşılacağı söylenen hızlı tren hattı, devasa asılı yapılar ve su dolu suni marinalar gibi birçok iddialı unsuru içeriyordu. Ancak hesaplamalar, trenin durak sayısı nedeniyle hızlanamayacağını, marinada dalga olmaması sebebiyle suyun çürüyeceğini ve milyonlarca kişinin yaşamını tehdit edecek riskler barındırdığını ortaya koydu.

Bir proje yöneticisi, "Birileri Selman’a bunun mümkün olduğunu söyledi. O andan itibaren, başka hiçbir alternatif duymak istemedi." diyerek sürecin nasıl bu noktaya geldiğini açıkladı.

MALİYET 4.5 TRİLYON DOLARA ÇIKTI, YATIRIMCILAR KAÇTI

Başlangıçta 1.5 trilyon dolarlık bütçeyle yola çıkan proje, kısa sürede 4.5 trilyon dolar maliyete ulaştı — bu miktar Almanya’nın yıllık gayri safi yurtiçi hasılasına eşit.
Bir mühendisin ifadesine göre, projenin tamamlanması için dünya çelik ve beton rezervlerinin yüzde 60’ının bu projeye ayrılması gerekiyordu. "Bu neden mümkün olmadığını anlamak zor değil," diyerek projedeki orantısızlığı vurguladı.

Harcanan 50 milyar doların ardından, yatırımcılar projeden çekilmeye başladı. Bugün "9 milyon kişilik şehir" olarak tasarlanan The Line, planlarda yalnızca 500 bin kişilik bir yerleşim olarak daraltıldı.

TARİHİN EN PAHALI DERSİ: "VİZYON GERÇEKLİĞE ÇARPTI"

Proje, başlangıçta bir kentsel ütopya, bir bilimkurgu vizyonu olarak lanse edilmişti. Ancak sonuçta, fizik yasalarının ve ekonomik gerçeklerin kazandığı bir "modern trajediye" dönüştü.
Bir eski çalışan, "Herkes biliyor, bu proje yürümeyecek. Artık sadece Prens’e bunu nasıl anlatacağımızı düşünüyoruz," dedi.

Bugün The Line, uzaydan bile görülebilen devasa kazıklar ve kazılmış hendeklerle dolu bir çöl anıtı olarak duruyor. Bir zamanlar "geleceğin şehri" denilen proje, şimdi tarihin en pahalı para tuzağı olarak anılıyor.